وعده‌های راحت و واقعیت سخت بنزین

به گزارش خبرنگار زمان آنلاین از روزی که مسعود پزشکیان، نهمین رئیس‌جمهور ایران شد، چند کلیدواژه به‌عنوان مطالبه مدام از او در حال تکرار شدن است؛ پیگیری شرایط فیلترینگ یکی از آن‌هاست، علت هم آن است که جزو وعده‌هایی است که آن‌ها را مدام در طول مدت انتخابات تکرار کرده بود. از دیگر مباحثی که گریبان رئیس دولت چهاردهم را گرفته، قیمت بنزین است. البته به دلیل وقوع اتفاقاتی که ذهن جامعه را درگیر کردند و به مراتب مهم‌تر بودند، این مطالبه کمی به حاشیه رانده شده است اما اینکه ذهن جامعه متوجهش نیست، دلیل نمی‌شود که دولت در حال تصمیم‌گیری برای آن نباشد. اتفاقا هست و خبرهای تازه‌ای هم به گوش می‌رسد.

مروری بر راهکارهای دولت

تا امروز سه پیشنهاد برای اصلاح شرایط بنزین توسط دولت پیشنهاد شده است. اولین طرح، طرح بنزین سه‌نرخی است. در این شیوه سه سطح قیمتی برای بنزین در نظر گرفته می‌شود. نرخ یارانه‌ای معادل ۲ هزار و ۵۰۰ تومان، نرخ دوم ۵ هزار تومان و نرخ آزاد با کارت سوخت جایگاه‌داران ۱۰ هزار تومان تعیین خواهد شد.

طرح افزایش ۵۰ درصدی قیمت بنزین نیز از طرح‌های مطرح‌شده بود که در این گزینه، قیمت بنزین در هر دو پله ۵۰ درصد افزایش می‌یابد؛ به‌گونه‌ای که نرخ یارانه‌ای حدود ۲ هزار و ۳۰۰ تومان و نرخ آزاد حدود ۵ هزار تومان خواهد بود. در این طرح کارت سوخت جایگاه‌داران حذف می‌شود و قیمت‌ها هر سال متناسب با نرخ تورم افزایش می‌یابد.

آخرین پیشنهاد دولت، طرح بنزین به‌نفر است در این طرح، سهمیه بنزین به جای خودرو، به هر فرد تعلق می‌گیرد. هر ایرانی روزانه معادل یک لیتر بنزین اعتبار انرژی دریافت می‌کند (حدود ۳۰ لیتر در ماه برای هر نفر یا ۱۲۰ لیتر برای خانواده‌ای چهار نفره). اعتبار مصرف‌نشده قابل فروش در بورس انرژی خواهد بود. همچنین مصرف صنعت حمل‌ونقل از مصرف شخصی جدا می‌شود و برای ناوگان حمل‌ونقل یارانه سوخت جایگزین مانند CNG، LPG یا برق در نظر گرفته می‌شود.

عدم افزایش قیمت بنزین تبعات دارد

در این خصوص حمیدرضا صالحی، عضو کمیسیون انرژی اتاق ایران با اشاره به ضرورت اصلاح تدریجی قیمت بنزین، تأکید کرد که این موضوع ارتباط مستقیم به تحریم‌‌ها ندارد و اجرای آن بدون شفافیت و اطلاع‌‌رسانی کافی می‌‌تواند اعتماد مردم را تحت تأثیر قرار دهد.

وی افزود: در سال ۹۸ که بنزین گران شد دیدیم چه اتفاقاتی در جامعه افتاد. اگر در یک بستر تضمین‌شده و با یک شیب ملایم همچنین متناسب با درآمد مردم قیمت بنزین افزایش می‌یافت، شاهد آن اتفاقات نبودیم. اکنون دوباره دولت قصد دارد حرکت اصلاحی انجام دهد، حرکتی که به‌ نوعی اجتناب‌‌ناپذیر است و دولت ناچار است چند میلیارد دلار سوبسید پرداخت کند. اما این افزایش ظاهراً تدریجی و با شیب بسیار کم صورت می‌گیرد. مسئله اصلی این است که این موضوع با مردم در میان گذاشته نمی‌‌شود و دلیل آن گفته نمی‌‌شود.

به گفته عضو اتاق ایران، همچنین مشخص نیست درآمدهای حاصل از این افزایش کجا صرف می‌‌شود. مردم باید بدانند درآمد حاصل از بنزین که یارانه آن به ماشین می‌خورد نه به فرد، به چه صورتی توزیع می‌شود.

وی درباره اعطای مجوز به چند شرکت خصوصی برای واردات بنزین، گفت: این موضوع درست است اما بحث این بود که بخش خصوصی بنزین سوپر وارد کند که هنوز عملیاتی نشده است. با این حال، زمانی می‌‌توان بخش خصوصی را وارد این عرصه کرد که اقتصاد در کنترل دولت نباشد و مشارکت واقعی داشته باشد. وقتی در اقتصاد کنترل دولت باشد و آزاد نباشد بخش خصوصی نمی‌تواند مشارکت کند.

صالحی ادامه داد: هر سال که اصلاح قیمت بنزین انجام نمی‌‌شود، حتی هزار تومان روی آن نگذاریم، در آینده هزینه تغییر بیشتر خواهد شد و چالش‌‌های آن هم پیچیده‌‌تر می‌‌شود. اشتباهی که از سال ۱۳۸۴ به بعد انجام شد گریبان جامعه را گرفته است. اگر فارغ از تندروی‌ها عمل می‌شد امروز مشکلی به نام برق و بنزین نداشتیم.

وی در تشریح این که در صورت اتخاذ تصمیم برای افزایش قیمت بنزین، اختصاص بسته‌های حمایتی به منظور جلوگیری از شوک اقتصادی به مردم چقدر ضروری است، تأکید کرد: بسته‌‌های حمایتی ضروری است اما در جنگ ۱۲روزه هم قرار بود بسته حمایتی ارائه شود که نشد. در ایران دایره واژگانی بسته‌های حمایتی بار منفی دارد. با این حال، می‌‌توان مشوق‌‌هایی تعریف کرد که درآمد حاصل از افزایش قیمت بنزین به‌طور مستقیم به جیب مردم برگردد.

صالحی گفت: اگر قیمت بنزین افزایش یابد درآمدی ایجاد می‌شود. این درآمد می‌تواند صرف آموزش‌وپرورش، صرف ساخت بیمارستان‌‌ها، توسعه ناوگان کم‌‌مصرف، یا حمایت از خرید خودروهای برقی و هیبریدی شود.

صالحی در این‌باره که بخش خصوصی طرحی برای افزایش قیمت بنزین داده است یا خیر، گفت: مسائل بخش خصوصی از کف میدان در دولت مطرح می‌شود؛ اینطور نیست که دولت‌ها اجازه دهند بخش خصوصی وارد عمل شود. به عنوان مثال سازمان بهینه‌سازی که تشکیل شد، قرار بود نظر بخش خصوصی را بپرسند و از بخش خصوصی نماینده‌ای در این سازمان قرار دهند اما چنین اتفاقی نیفتاد.

اعطای بسته‌های حمایتی همزمان با گرانی بنزین

آرش نجفی، عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران نیز گفت: اصلاح و افزایش قیمت بنزین ربطی به تحریم‌‌ها ندارد و در هر صورت اصلاح قیمت بنزین یک ضرورت است و باید انجام شود.

وی گفت: مردم عادت کرده‌اند بنزین را با قیمت پایین مصرف کنند و در هر صورت نسبت به افزایش قیمت بنزین اعتراض می‌کنند. واقعیت امر این است که قیمت بنزین اکنون بیش از حد پایین است و در مقایسه با سایر قیمت‌‌ها در کشور نیاز به اصلاح دارد.

نجفی تأکید کرد: پیشنهاد ما این است که این اصلاح قیمت در یک فرآیند پلکانی و طی چند مرحله انجام شود. اگر قرار باشد قیمت بنزین به‌صورت قطعی اصلاح شود، لازم است برنامه‌‌های حمایتی مشخص و از پیش تعریف‌شده‌‌ای برای اقشار مختلف جامعه در نظر گرفته شود تا شوک اقتصادی به مردم وارد نشود.

عضو کمیسیون انرژی اتاق ایران درباره ضرورت اختصاص بسته‌های حمایتی برای مردم در صورت افزایش قیمت بنزین گفت: بسته‌‌های حمایتی می‌‌تواند به‌ صورت غیرنقدی طراحی شود. در واقع دولت باید با استفاده از کارت‌‌های سوخت و از طریق همان سیستم، حمایت‌‌های لازم را انجام دهد تا پرداخت‌‌ها در مسیر مصرف سوخت باقی بماند و ما نباید اجازه دهیم پول وارد سیستم اقتصادی شود.

اظهار نظرات متناقض و جامعه سرگردان

از معضلات اصلاح قیمت بنزین، این است که تکلیف جامعه مشخص نیست. مدام اخبار متناقض به گوش می‌رسد و مشخص نیست که قرار است چه اتفاقی بیفتد.

مثلا محمدمهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رئیس‌جمهور، اعلام کرد: دولت امسال تصمیمی برای افزایش قیمت بنزین ندارد. بنزین باید گران شود، اما در زمانی که مردم بپذیرند. آقای پزشکیان تأکید دارند کاری نکنیم که مردم ناراحت شوند.

پیش‌تر هم شورای اطلاع‌رسانی دولت با رد شایعات افزایش نرخ بنزین گفته بود: دولت برنامه‌ای برای افزایش نرخ بنزین ندارد.

در مقابل، رضا سپهوند عضو هیئت‌رئیسه کمیسیون انرژی مجلس گفت: احتمال دارد موضوع اصلاح قیمت سوخت در بودجه ۱۴۰۵ بررسی شود. چون بخشی از بنزین کشور وارداتی است و هزینه تولید و واردات بسیار بیشتر از نرخ فعلی است. دولت و مجلس در حال بررسی روش‌هایی برای اصلاح تدریجی قیمت‌ها هستند تا فشار کمتری بر مردم وارد شود.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت نیز تأکید کرد: مصوبه‌ای درباره گرانی بنزین در دولت ندیده‌ام. اما دولت هر تصمیمی بگیرد، پنهان‌کاری نخواهد کرد و مستقیماً با مردم صحبت می‌کند. اگر تغییری باشد، مربوط به سهمیه‌های اضافه خواهد بود، نه کارت‌های بنزین.

اسماعیل حسینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس گفت: در حال حاضر هیچ طرحی درباره اصلاح قیمت حامل‌های انرژی در مجلس بررسی نمی‌شود. البته مجلس این اختیار را قبلاً به دولت داده که در صورت تصویب هیئت وزیران، قیمت‌ها را متناسب با تورم اصلاح کند، اما هنوز چیزی تصویب نشده است.

محمد رشیدی، نماینده کرمانشاه و عضو کمیسیون انرژی مجلس نیز اظهار داشت: اخبار مربوط به افزایش قیمت بنزین شایعه رسانه‌ای است. دولت اگر تصمیمی داشته باشد، باید آن را با مجلس در میان بگذارد. مجلس به‌شدت مخالف افزایش قیمت سوخت است، چون این کار در شرایط فعلی به صلاح کشور و مردم نیست.

او افزود: دولت برای تغییر نرخ سوخت باید آن را در لایحه بودجه یا لایحه‌ای جداگانه به مجلس ارائه کند. بعید می‌دانم دولت بدون مشورت کمیسیون انرژی چنین تصمیمی بگیرد. حتی اگر هم این کار را بکند، مجلس با آن مخالفت خواهد کرد.

رشیدی در پایان گفت: بعید است دولت بخواهد بدون ارائه لایحه و از طریق جلسه سران قوا نرخ بنزین را افزایش دهد. بهتر است دولت و سران قوا قبل از هر تصمیمی با کارشناسان مشورت کنند.

در مجموع، هرچند دولت و مجلس فعلاً افزایش قیمت بنزین در سال جاری را منتفی دانسته‌اند، اما کارشناسان معتقدند اصلاح قیمت سوخت در سال‌های آینده اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.

در نهایت باید گفت؛ با مروری بر این سه پیشنهاد بر روی کاغذ، به نظر می‌رسد که طرح اعطای بنزین به نفر یکی از منطقی‌ترین و منصفانه‌ترین‌هاست؛ چراکه دو گزینه دیگر که فقط بر افزایش قیمت بنزین متمرکز شده‌اند، چه ایده‌ای برای اعطای عادلانه آن به جامعه دارند؟ طرح‌هایی که فقط خاطرات تلخ و آزاردهنده آبان سال 1398 را به ذهن متبادر می‌کنند.

از طرفی یک نکته مهم هم حائز اهمیت است و آن اینکه جامعه نباید گمان کند که قیمت بنزین باید تا آخر دنیا ثابت بماند یا انتظار داشت که دولت از ترس شلوغی و اعتراض هیچ ایده‌ای برای عادلانه کردن و منصفانه کردن بنزین نداشته باشد. مبرهن است که هر اصلاح اجتماعی، یک روند تکامل همراه با تغییرات دارد که ممکن است درد و رنج هم به همراه داشته باشد. برای بهبود هر شرایطی باید روزهای گذر از رنج را هم تحمل کرد.