پیشی گرفتن قیمت اعیانی از عرصه؛ خودکفایی هم کارساز نبود

تورم در بازار مسکن و انتشار آمارهای تکان‌دهنده مبنی بر فاصله زمانی طولانی اشتغال تا خانه‌دار شدن، از مهم‌ترین مشکلات امروز جامعه ایران است. همین مشکل ادله موافقان تفکیک وزارت راه از شهرسازی است چراکه گمان می‌برند حوزه مسکن به اندازه کافی عریض و طویل است و کسی که عهده‌دار مسئولیت آن است، بعید است بتواند متولی سایر حوزه‌ها هم باشد.

تورم مسکن به عوامل مختلفی بستگی دارد. افزایش قیمت مصالح ساختمانی، یکی از اصلی‌ترین دلایل آن است. لازم به ذکر است که در زمینه تولید مصالح ساختمانی به خودکفایی کامل هم رسیده‌ایم و نمی‌توان این تورم‌ها را گردن تحریم‌ها و فشارهای غربی انداخت؛ هرچند تحریم مصالح ساختمانی هم در دستورکار جوامع غربی بوده است.

تامین 99درصد نیاز کشور توسط تولید داخلی

سیدمنصور غیبی‌پور، کارشناس حوزه اقتصاد مسکن اظهار کرد: در زمینه مصالح ساختمانی نظیر سیمان، گچ، سنگ‌آهن و دیگر مواد پایه، ایران از منابع غنی داخلی برخوردار است و حدود ۹۹ درصد از این نیاز‌ها در داخل کشور تولید و تأمین می‌شود؛ بنابراین تحریم‌ها در این زمینه نمی‌توانند اثر جدی بگذارند. اما وابستگی ما به نرم افزار‌های طراحی خارجی، استاندارد‌های بین‌المللی و نرم‌افزار‌های تخصصی مهندسی، نقطه‌ای حساس است که ممکن است هدف فشار دولت‌های معاند غربی قرار گیرد.

این کارشناس در بخش دیگری از تحلیل خود از تاثیر تحریم‌های ایالات متحده علیه بخش ساخت و ساز جمهوری اسلامی ایران، به مراودات مالی و فعالیت شرکت‌های پیمانکاری ایرانی در خارج از کشور اشاره کرد و گفت: آمریکا با استناد به فعالیت شرکت‌هایی که وابسته به نهاد‌های دولتی هستند، تلاش دارد تا پروژه‌های عمرانی ایران در کشور‌هایی نظیر عراق، سوریه، لبنان، برخی کشور‌های آفریقایی و یا اقلیم کردستان را تحت فشار قرار دهد. این اقدام با هدف ایجاد مانع در اجرای پروژه‌ها و نیز مسدود کردن کانال‌های مالی شرکت‌های عمرانی انجام می‌شود، اما در نهایت این فشار‌ها نیز تاثیر چندانی نخواهد داشت چرا که پیش از این نیز این تحریم ها وجود داشته و خنثی شده است.

تورم 50درصدی مصالح ساختمان؛ یک آمار تکان‌دهنده

براساس داده‌های مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌به‌نقطه مصالح ساختمانی در بهار امسال به ۴۹/۷ درصد رسیده است.

طبق گزارش مرکز آمار، بالاترین تورم نقطه‌به‌نقطه مربوط به گروه گچ و گچ‌کاری با ۷۳/۷ درصد بوده و پس از آن تورم نقطه‌ای گروه سیمان، بتن و شن و ماسه با ۶۶/۵ درصد دوم و گروه ایزوگاه و آسفالت با ۶۳/۷ درصد در رتبه سوم قرار دارد.

همچنین کمترین تورم نقطه‌ای در بهار مربوط به گروه شیشه با ۲۳/۵ درصد و گروه آهن‌آلات، میلگرد و درب و پنجره با ۳۰/۳ درصد بوده است.

کاری که با خودرو کردیم را با مصالح ساختمانی بکنیم

چندسالی است که اما و اگرهای عرضه مصالح ساختمانی داخل یا خارج از بورس کالا مطرح است؛ نظریه‌ای که می‌تواند در تورم مصالح موثر باشد.

2سال پیش که تورم هم مثل امروز افسارگسیخته نبود، کمال علیپور خنکداری نایب رئیس کمیسیون عمران مجلس شورای با بیان این‌که دو مولفه در قیمت تمام شده مسکن تاثیرگذار است، اظهار کرد: زمین و مصالح ساختمانی دو مولفه موثر در قیمت تمام شده ساخت مسکن هستند.

نایب رئیس کمیسیون عمران مجلس با بیان این‌که زمین در طرح نهضت ملی مسکن تقریباً حل شده است، افزود: سازمان‌ها و ادارات دولتی زمین‌های در اختیار خود را برای پروژه‌های طرح مذکور قرار داده‌اند.

وی تصریح کرد: یکی موضوعاتی که از قبل پیگیر آن بودیم مسئله قیر بود که قیمت آن در هر تن از ۱۲ میلیون تومان به ۷.۵ میلیون تومان کاهش یافت، در مصالح ساختمانی نیز باید بتوانیم قیمت را کاهش دهیم. در این راستا باید نیاز مصرفی فولاد و سیمان را در کشور را استخراج کرده و آن را با قیمت داخلی در اختیار بخش ساخت و ساز مسکن قرار دهیم و مابقی تولید سیمان و فولاد را با قیمت فوب خلیج‌فارس صادر کنیم.

نماینده مردم جویبار، سوادکوه و قائمشهر در مجلس یازدهم بیان کرد: در این خصوص با وزیر راه و شهرسازی جلسه‌ای برگزار شده است.

علیپور خنکداری با تاکید بر این‌که مصالح ساختمانی در قیمت تمام شده ساخت مسکن موثر است، اضافه کرد:‌ معتقدیم همان کاری که با خودرو انجام شد و عرضه آن از بورس خارج شد، باید برای مصالح ساختمانی نیز اجرا شود.

وی تاکید کرد: این کار از تورم‌های بخش ساخت و ساز مسکن و به‌ دنبال آن، قیمت مسکن جلوگیری می‌کند.

اخلالگری دلالان در عرصه مصالح ساختمانی

همان سال‌ها احسان ارکانی عضو کمیسیون اصل نودم مجلس شورای اسلامی، در صفحه مجازی نوشت: بورس کالا پایگاه تقویت منافع دلالان و سوداگران و عامل افزایش قیمت و تضعیف تولیدکنندگان شده است.

نماینده مردم نیشابور در مجلس یازدهم با اشاره به تحولات اخیر درخصوص عرضه مصالح در بورس کالا در فضای مجازی نوشت: در سال مهار تورم و رونق تولید، بورس کالا دقیقا در تعارض با شعار سال، پایگاه تقویت منافع دلالان و سوداگران و عامل افزایش قیمت و تضعیف تولیدکنندگان شده است.

وی همچنین در خصوص الزام خروج سیمان و فولاد از بورس کالا گفته بود: اگر به دنبال دفاع از عرضه سیمان و فولاد با قیمت رقابتی در بورس هستید باید سایر الزامات بازارهای جهانی نظیر پرداخت هزینه‌های انرژی و گاز و برق و آب و حمل ونقل به قیمت جهانی به کارخانجات تولید سیمان و فولاد را هم بپذیرید.

چرا مصالح ساختمانی خارج از بورس کالا تامین می‌شوند؟

بر این اساس محمدرضا اسماعیلی، رئیس هیات عامل صندوق ملی مسکن درباره خرید و تامین مصالح ساختمانی خارج از چرخه بورس کالا اظهار داشت: اگر منظور همان پروژ‌ه‌هایی است که توسط استان‌ها در حال انجام است، در استان‌ها وقتی مردم وجه آورده اولیه را به حساب وکالتی واریز می‌کنند، با فرایند موجود به اداره کل این اجازه را می‌دهند تا به صورت وکالتی به نمایندگی از آنها با پیمانکاری برای خرید مصالح توافق کنند.

وی ادامه داد: اینکه بخواهیم مصالح ساختمانی مورد نیاز تمام ساخت و سازها را وارد بورس کالا کنیم شاید از حیث شفافیت اقدام مطلوبی باشد اما خطر عدم تحمل بورس کالا و به اصطلاح کلپس کردن(‌Collapse) بورس کالا وجود دارد.

رییس هیات عامل صندوق توسعه ملی تاکید کرد: باید توجه داشت که پروژه نهضت ملی مسکن بسیار بزرگ است و بسیاری از تامین‌کنندگان و عرضه‌کنندگان مصالح ساختمانی در بورس کالا حضور ندارند.

اسماعیلی در پاسخ به این سوال که در این شرایط این ابهامات ایجاد می‌شود که احتمال ایجاد انحصار برای تولیدکننده یا عرضه کننده مصالح ساختمانی وجود دارد، گفت: برای مثال کارگاهی که بلوک سیمانی استادارد تولید می‌کند اما تولید آن هنوز در تراز عرضه در بورس کالا نیست و در صورت اینکه تمام مصالح ساختمانی از بورس کالا تامین شود این اشتغال‌های خرد از این بین می‌روند و لطمه به اقتصاد کشور است.

وی افزود: برای سفارش‌های بزرگ همچنان از بورس کالا استفاده می‌کنیم تا موضوع متهم به فساد نباشد و بزرگترین خرید فولاد کشور در بورس کالا به صورت کاملا شفاف انجام شد اما به موازات آن از عرضه‌کنندگان خرد هم مصالح مورد نیاز تامین می‌شود.

رییس هیات عامل صندوق توسعه ملی ادامه داد: البته تمام خرید‌ها در استان‌ها طبق شرایط پیمان انجام می‌شود و به صورت انتشار آگهی و مزایده عملیاتی و گشایش پاکات و تمام تشریفات و فرایند قانونی انجام و طی می‌شود.

اسماعیلی تاکید کرد: می‌توان تمام این فعالیت را به بورس کالا انتقال داد اما نکته این است که از آنجایی که ساختار بورس کالا شبه خصوصی است و به نوعی تشکلی است که تولیدکنندگان بزرگ در این تشکل حضور دارند تا محصولات خود را به فروش بگذارند و لزوما کاهش دهنده قیمت نهایی نیست و می‌تواند فرایند را به نفع تولیدکندگان بزرگ تغییر دهد و باید مراقب این فرایند باشیم.

وی درباره نرخ خرید مصالح برای نهضت ملی مسکن اظهار داشت: فولاد را حتی از قیمت پایه بورس هم 7 درصد ارزان‌تر خریدیم تا قیمت نهایی ساخت مسکن را به نفع مردم کاهش دهیم.

تدابیر ساده اما راهگشا

برای جبران تورم مصالح ساختمانی، کارشناسان اقتصادی و فعالان حوزه مسکن تأکید دارند که در گام نخست باید ثبات نسبی در بازار ایجاد شود. تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که نوسان‌های شدید نرخ ارز و نبود سیاست‌های حمایتی منسجم، مهم‌ترین عامل گرانی مصالح بوده است. در این شرایط، دولت می‌تواند با اعمال نظارت جدی بر شبکه توزیع، جلوگیری از احتکار و واسطه‌گری، و همچنین حمایت از تولیدکنندگان داخلی، مانع از جهش‌های ناگهانی قیمت شود. علاوه بر این، تخصیص تسهیلات ویژه برای تولیدکنندگان سیمان، فولاد و سایر مصالح پایه می‌تواند به افزایش عرضه و کاهش فشار قیمتی کمک کند.

از سوی دیگر، بسیاری معتقدند که ابزارهای مالی همچون بیمه قیمت مصالح یا قراردادهای بلندمدت بین دولت، پیمانکاران و تولیدکنندگان می‌تواند به کنترل هزینه‌ها در پروژه‌های عمرانی و مسکن یاری برساند. هم‌زمان، به‌کارگیری فناوری‌های نوین و مصالح جایگزین نیز به‌عنوان راهکاری پایدار مطرح می‌شود تا وابستگی صرف به کالاهای پرنوسان کاهش یابد. در مجموع، اگر مجموعه‌ای از سیاست‌های کوتاه‌مدت کنترلی و برنامه‌های بلندمدت توسعه‌ای هم‌زمان اجرا شود، امکان مدیریت تورم مصالح و کاهش فشار بر بازار مسکن وجود خواهد داشت.