از بازدارندگی تا مدیریت؛ استراتژی ایران در تنگه هرمز

به گزارش محبوبه بیدکی خبرنگار زمان، در حالی که سایه تنش‌های نظامی در خاورمیانه مجددا بر پهنه جغرافیایی منطقه سنگینی می‌کند و نشانه‌هایی از بازگشت رویکرد فشار حداکثری و سیاست‌های جنگ‌افروزانه در واشنگتن به چشم می‌خورد، توجه به نقاط حساس ژئوپلیتیک ایران بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافته است. در این میان، تنگه هرمز فراتر از یک مسیر تجاری، به یکی از حیاتی‌ترین گره‌های امنیت جهانی تبدیل شده است که هرگونه اقدام نظامی یا تلاش برای تغییر نظم موجود در آن، جرقه‌ای برای یک بحران سراسری خواهد بود. با توجه به تلاش‌های آمریکا برای بازگرداندن معادلات قدرت به نفع خود از طریق ابزارهای نظامی، اقتصادی و تحریم ها، تحلیل جایگاه استراتژیک این تنگه و توان بازدارندگی ایران، کلید درک آینده نظم امنیتی در منطقه است. در این راستا، دیدگاه‌های نمایندگان مجلس و تحلیلگران سیاسی درمورد مدیریت این آبراه حیاتی، ابعاد جدیدی از قدرت ملی را ترسیم می‌کند که به آن می پردازیم.

جایگاه استراتژیک و تأثیر تنگه هرمز بر معادلات جهانی

در این میان حسینی کیا، نماینده مجلس شورای اسلامی تنگه هرمز  رافراتر از یک گذرگاه دریایی می‌داند،چرا که یکی از تعیین‌کننده‌ترین متغیرها در معادلات قدرت جهانی شناخته شده و تاریخ نشان داده است که هرگونه تحول یا محدودیت در این مسیر، بلافاصله اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد و توازن‌های قدرت را تغییر می دهد. موقعیت جغرافیایی منحصر‌به‌فرد این منطقه به گفته وی، ایران را در جایگاهی قرار داده است که از این ظرفیت عظیم برای مدیریت بحران‌ها و تغییر جهت دادن به بازی‌های سیاسی بین‌المللی استفاده خواهد کرد؛ پدیده‌ای که حتی در دوران بازگشت سیاست‌های تهاجمی‌تر آمریکا، همچنان یک دغدغه اصلی برای واشنگتن باقی مانده است. وی با تاکید بر اینکه تلاش برای باز کردن یا کنترل این مسیر حیاتی، تلاش‌های دشمن را با شکست‌های پی‌درپی مواجه کرده است،می گوید: عدم توانایی قدرت‌های جهانی در مدیریت بحران تنگه هرمز، نشان‌دهنده فروپاشی استراتژی‌های تهاجمی آن‌هاست،با وجود تمام تهدیدها و ابزارهای فشار، واقعیت موجود نشان می‌دهد که توانایی عملیاتی دشمن برای تغییر وضعیت این تنگه به حداقل رسیده و این ناکامی، نه تنها برتری نظامی ادعایی آن‌ها را زیر سوال برده، بلکه ایران را در جایگاه یک قدرت نوظهور و تأثیرگذار در سطح جهانی تثبیت کرده است. این نماینده مجلس تاکید می کند: استحکام فعلی در مدیریت این منطقه، حاصل پیوند میان تدابیر راهبردی رهبری و آمادگی بالای نیروهای مسلح کشور است، روحیه ایستادگی، وحدت عملیاتی و انسجام در میان مرزبانان و نیروهای نظامی، عامل اصلی بازدارندگی ایران در این حوزه و همچنین اقتدار داخلی منجر به شکست تمام عیار دشمن برای هرگونه اقدام تهاجمی شده و تنگه هرمز همچنان تحت کنترل و مدیریت ملی باقی خواهد ماند. حسینی کیا با تاکید بر اینکه وضعیت فعلی تنگه هرمز پیامی روشن به جامعه جهانی مخابره ارائه داده،می گوید:بسته ماندن این مسیر نه تهنا یک اتفاق نیست، بلکه نتیجه مستقیم عدم پذیرش شروط تعیین‌شده توسط جمهوری اسلامی است، اگرچه ظرفیت بازگشایی این تنگه تحت نظارت و مدیریت کامل ایران وجود دارد، اما این امر منوط به اجرای دقیق مواضع و حقوق تعیین‌شده است و تا زمانی که این شروط محقق نشود، پایداری وضعیت فعلی، نشان از اقتدار ملی و شکست سیاست‌های فشار حداکثری در برابر ایران خواهد بود.

استفاده از ابزار تنگه در دیپلماسی و تعاملات بین‌المللی

اما در ادامه محمد روحانی، فعال سیاسی در تحلیل ابعاد استراتژیک تنگه هرمز، می گوید:باید از نگاه سنتی که این منطقه را صرفاً یک حوزه امنیتی می‌بیند، عبور کرد؛مطالبه اصلی، پیاده‌سازی یک الگوی مدیریتی نوین است که در آن، کنترل بر این گذرگاه حیاتی، فراتر از خنثی‌سازی تهدیدات نظامی، به یک مدیریت چندبعدی تبدیل شود.به گفته وی، تنگه هرمز از یک منطقه صرفاً حفاظتی، به یک کانون فعال مدیریت سیاسی و اقتصادی باید تغییر ماهیت دهد. این فعال سیاسی یکی از ستون‌های این مدیریت جدید را تقویت توان عملیاتی در حوزه رصد و اشراف اطلاعاتی دانسته و تاکید می کند: این رویکرد مستلزم آن است که تمامی جزئیات مربوط به تردد کشتی‌ها، از جمله هویت کالاها، مسیرهای حرکت و مقاصد نهایی، با دقت بالایی پایش شود ،چرا که این سطح از شفافیت اطلاعاتی، نه تنها زیرساخت لازم برای مقابله با هرگونه تهدید احتمالی را فراهم می‌کند، بلکه کنترل کامل بر جریان‌های دریایی را برای تصمیم‌گیران ممکن می‌سازد. وی ادامه می دهد: تنگه هرمز نباید تنها به عنوان یک پهنه آبی دیده می شود، بلکه باید مانند یکی از دارایی‌های کلیدی و مولد جمهوری اسلامی ایران بازتعریف گردد،وظیفه دولت در این مسیر، طراحی مدل‌هایی است که بتواند این موقعیت ژئوپلیتیک را به یک منبع پایدار برای کسب درآمد تبدیل کند و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های این منطقه، فرآیندهای اقتصادی طراحی شود تا این پهنه، نقش فعالی در تقویت بودجه ملی ایفا کند. این کارشناس مسائل سیاسی، با تاکید بر اینکه تنگه هرمز به عنوان یک اهرم فشار و تشویق در تعاملات بین‌المللی است،خاطرنشان می‌کند: این رویکرد بر پایه یک منطق دوگانه استوار است، کشورهایی که با سیاست‌های خود، مسیرهای تجاری ایران را محدود و یا از تحریم‌های غیرقانونی پیروی می کنند، باید با محدودیت‌ها و هزینه‌های عملیاتی در تردد خود در این منطقه مواجه شوند و در مقابل، کشورهایی که با همکاری اقتصادی و سیاسی با ایران، مسیرهای تعاملی ایجاد می کنند، باید از تسهیلات ویژه و سرعت بالای تردد برخوردار شوند تا این منطقه به ابزاری برای پیشبرد منافع ملی در عرصه بین‌المللی بدل شود.

بازدارندگی؛ تنها پاسخ به اشتیاق برای جنگ

اما در نهایت، با توجه به تحلیل‌های ارائه شده از سوی کارشناسان ذی ربط، مشخص است که تنگه هرمز نه تنها یک نقطه ضعف برای مدیریت بحران است، بلکه یک امتیاز استراتژیک در برابر هرگونه تلاش برای بازگشت به تقابل نظامی است. اگر ایالات متحده و متحدانش به دنبال تکرار سیاست‌های تهاجمی و برانگیختن تنش‌های نظامی در منطقه هستند، باید بدانند که مدیریت هوشمندانه و چندبُعدی این تنگه توسط ایران، از امنیت مرزی فراتر رفته و به یک ساختار بازدارنده تبدیل شده است.

در واقع، انسجام نیروهای مسلح در کنار رویکرد نظامی،اقتصادی و سیاسی مبتنی بر کنترل دقیق، نشان می‌دهد که ایران نه تنها توان مقابله با هرگونه اقدام جنگ‌افروزانه آمریکا و رژیم صهیونیستی را دارد، بلکه با استفاده از ظرفیت‌های این آبراه، هزینه‌های هرگونه مداخلۀ خارجی را به سطحی غیرقابل تحمل برای قدرت‌های جهانی می رساند. در دنیای امروز، امنیت تنگه هرمز، تضمین‌کننده ثبات جهانی است و هرگونه تلاش برای لرزاندن این ثبات، تنها به تقویت جایگاه و اقتدار ملی ایران خواهد انجامید.

Mojgan.bidaki88@gmail.com