توقف صنعت کشور، تاخیر پرهزینه در مسیر توسعه

به گزارش خبرنگار سرویس اجتماعی زمان، در فضای اقتصادی ایران که تحریم‌های ساختاری به بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست‌بوم تبدیل شده‌اند، بحث گذار از تولیدات سنتی به سمت سیاست‌های صنعتی مدرن، دیگر یک بحث نظری نیست؛ بلکه ضرورتی برای بقای بخش تولید است.

در حالی که اقتصاد کشور درگیر چالش‌های ناشی از محدودیت‌های خارجی است، آسیب‌شناسی درونی نشان می‌دهد که بخشی از صنعت کشور در مسیر نوآوری، در چنگال رانت‌های دولتی و عدم دستیابی به مقیاس‌های رقابتی گرفتار شده است.

تمرکز بخشی از صنعت محور رانت‌های انرژی

موسایی کارشناس حوزه صنعت معتقد است:بخشی از ساختار تولیدی در ایران، به جای تمرکز بر ارتقاء تکنولوژی، بر محور رانت‌های انرژی و تعرفه‌های حمایتی استوار شده است. به گفته وی این رویکرد، محرک اصلی حرکت به سمت فناوری‌های نسل چهارم صنعتی نبوده و باعث شده تا بخش‌های کلیدی از جمله تولید لوازم خانگی و تجهیزات ترابری، پتانسیل‌های خود را از دست بدهند.

این کارشناس صنعت تاکید می کند: یکی از نقاط ضعف بارز در ساختار تولیدی کشور، عدم دستیابی به اقتصاد مقیاس است، با وجود وجود واحدهای تولیدی در حوزه‌هایی نظیر یخچال‌سازی، ساخت کامیون و تولید واگن، این کارخانه‌ها در مقیاس‌های تولیدی که بتواند در بازارهای جهانی یا حتی منطقه‌ای رقابت کند، عمل نمی‌کنند و این پراکندگی و کوچک‌بودن ظرفیت‌ها، مانع از تمرکز سرمایه و تکنولوژی شده است.

بررسی شاخص‌های توسعه

وی با اشاره به شاخص های توسعه یادآور می‌شود:بررسی شاخص‌های توسعه نشان می‌دهد که میان دستاوردهای علمی و خروجی‌های صنعتی ایران، فاصله‌ای عمیق وجود دارد،اگرچه ایران در شاخص‌های پژوهشی و تحقیق‌وتوسعه جایگاه قابل قبولی در میان کشورهای در حال توسعه دارد، اما این توان علمی به درستی در زنجیره تولید تجلی نیافته است.

آمارها گواهی بر این شکاف هستند

به باور این کارشناس؛در حالی که ایران در میان ۱۵۸ کشور جهان، رتبه ۳۷ را در حوزه تحقیق و توسعه کسب کرده است، اما در شاخص صنعتی‌شدن به رتبه ۱۳۰ سقوط می‌کند و این تفاوت فاحش، نشان‌دهنده این واقعیت است که دانش تولیدشده در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی، راهی به خط تولید کارخانه‌ها پیدا نخواهد کرد.

فاصله میان فضای آکادمیک و نیازهای واقعی صنعت

این کارشناس صنعت ادامه می دهد:ریشه این ناهمخوانی،ایجاد فاصله میان فضای آکادمیک و نیازهای واقعی صنعت است، فرآیند انتقال فناوری از آزمایشگاه به کارخانه در ایران با موانع ساختاری متعددی روبروست که باعث شده نوآوری‌های علمی، پیامد ملموسی در افزایش بهره‌وری تولید نداشته باشند.

به گفته وی؛ تحریم‌ها در ایران تنها به معنای محدودیت در واردات تجهیزات نیست، بلکه تحریم‌های ساختاری منجر به وقفه در چرخه تکامل صنعتی شده است،این فشارها فضای خلاقیت را محدود کرده و تولیدکنندگان را به سمت روش‌های سنتی و کم‌ریسک‌تر سوق داده است.

موسایی ضمن ارائه راهکار در این خصوص خاطرنشان می‌کند:برای عبور از بن‌بست فعلی، صنعت ایران نیازمند جهش از مدل‌های سنتی به سمت فناوری‌های نسل چهارم است. و بدون بازنگری در مدل‌های تولیدی و حرکت به سمت هوشمندسازی و اتوماسیون، حفظ جایگاه فعلی در بازارهای جهانی عملاً غیرممکن خواهد بود.

در نهایت بر اساس اظهارات کارشناسان صنعت، سیاست صنعتی برای کشوری با ویژگی‌های ایران که همواره با محدودیت‌های خارجی دست‌وپنجه نرم می‌کند، یک گزینه نیست، بلکه تنها راهکار عبور از بحران است،چرا که بدون تدوین یک نقشه راه جامع که رانت‌ها را از مسیر نوآوری خارج کند و پیوند میان دانشگاه و صنعت را مستحکم سازد،چرا که به نظر می‌رسد؛تلاش‌های انجام شده برای توسعه صنعتی، تنها به بهبود موقتِ شاخص‌های ظاهری منجر خواهد شد.

محبوبه بیدکی