هرمز و باب‌المندب؛ دو گلوگاه راهبردی در نبرد انرژی و قدرت

به گزارش خبرنگار زمان، تحولات اخیر در خاورمیانه بار دیگر نشان داده است که گلوگاه‌های دریایی، فراتر از یک مسیر حمل‌ونقل، به ابزارهایی تعیین‌کننده در معادلات سیاسی و اقتصادی منطقه تبدیل شده‌اند،در این میان، تنگه هرمز و باب‌المندب نه فقط دو آبراه مهم، بلکه نقاطی راهبردی‌ هستند که هر تغییر در وضعیت آنها بر امنیت منطقه، بازار انرژی و محاسبات قدرت‌های فرامنطقه‌ای اثر گذار است.

در این راستا محمد پارسا نجفی با اشاره به افزایش تنش‌ها در منطقه،می گوید؛ تلاش آمریکا و متحدانش برای تغییر موازنه در مسیرهای انرژی  نشانه‌ای از اهمیت روزافزون تنگه هرمز است.

به گفته وی؛ رقابت بر سر کنترل یا بی‌اثر کردن مسیرهای انتقال نفت و گاز، به یکی از محورهای اصلی سیاست در خلیج فارس و دریای سرخ تبدیل شده است.

از نگاه این کارشناس مسائل بین‌الملل، تنگه هرمز همچنان مهم‌ترین شاهراه انرژی جهان است و هرگونه اختلال در عبور نفت و فرآورده‌های انرژی از این مسیر، بر قیمت جهانی نفت، هزینه حمل‌ونقل و بازارهای بین‌المللی اثر مستقیم دارد و  این ویژگی، جایگاهی فراتر از یک مسیر جغرافیایی به تنگه هرمز داده و آن را به بخشی از معادلات بازدارندگی و فشار سیاسی بدل کرده است.

نجفی همچنین به نقش باب‌المندب و تحولات یمن اشاره کرده و می‌گوید؛ فشار بر مسیرهای دریایی مرتبط با عربستان، بخشی از تلاش برای محدود کردن ظرفیت‌های جایگزین در صادرات انرژی است،در این چارچوب، تنگه باب‌المندب نیز به اندازه هرمز اهمیت پیدا کرده، چراکه امنیت دریای سرخ و اتصال آن به بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل بر این باور است که؛ کشورهای منطقه، به‌ویژه عربستان و امارات، در پی آن هستند که وابستگی خود به تنگه هرمز را کاهش دهند و از مسیرهای زمینی، خط لوله و بنادر جایگزین استفاده کنند، با این حال، هیچ‌یک از  مسیرها هنوز نتوانسته‌اند نقش تنگه هرمز را به‌طور کامل از میان ببرند، چرا که حجم تجارت انرژی در این آبراه همچنان بسیار بالاست.

وی در بخش دیگری از صحبت های خود، موضوع ذخایر راهبردی نفت و تأثیر آن بر مهار بحران انرژی را مطرح کرده و تأکید می کند؛این ذخایر تنها می‌توانند نقش یک مُسَکن کوتاه‌مدت را داشته باشند و در بلندمدت، وابستگی جهان به خلیج فارس همچنان پابرجا خواهد ماند، به همین دلیل، هر تنش جدید در این منطقه، بلافاصله به بازار جهانی انرژی منتقل می‌شود.

نجفی همچنین بر پیوند میان تنگه هرمز و امنیت ملی ایران تأکید کرده و آن را بخشی از عمق راهبردی کشور می‌داند،در این نگاه، حفظ امنیت این آبراه فقط یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه به‌عنوان عنصری حیاتی در بقای سیاسی و ژئوپلیتیک ایران تعریف می‌شود.

اما در نهایت؛ تنگه هرمز و باب‌المندب همچنان دو نقطه کانونی در معادلات انرژی و قدرت در خاورمیانه‌ هستند و آینده این دو آبراه تا حد زیادی به توازن میان بازدارندگی، دیپلماسی و رقابت‌های منطقه‌ای بستگی دارد، اما آنچه مسلم است؛ هرگونه بی‌ثباتی در آنها فقط مسئله‌ای محلی نخواهد بود و بلافاصله به سطحی فراتر از منطقه نیز سرایت می‌کند.
محبوبه بیدکی