ژنو در دو راه بن‌بست یا توازن؟

به گزارش محبوبه خبرنگار زمان، در ادامه دور تازه مذاکرات ژنو میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده، با میانجی‌گری عمان و همراهی قطر و نظارت رافائل گروسی، خطوط اصلی کشمکش هسته‌ای و اقتصادی بیش از گذشته آشکار شده است.

در سطح رسمی،مسئولان ذی ربط از پذیرش شرط ایران برای محدود ماندن دستور کار به حوزه‌های هسته‌ای و اقتصادی سخن می‌گویند و تأکید دارند که پرونده موشکی به هیچ‌وجه در چارچوب گفت‌وگوها قرار نخواهد گرفت.

هم‌زمان، تحلیلگران و کارشناسان سیاسی نیز بر این نکته دست می‌گذارند که ایران، حفظ حق غنی‌سازی، رد غنی‌سازی صفر و مشروط کردن هرگونه محدودیت هسته‌ای به لغو مؤثر تحریم‌ها و کسب منافع اقتصادی ملموس را به‌عنوان محور راهبردی خود تثبیت کرده است.

اما در این راستا فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در جدیدترین اظهارات خود می گوید؛ آمریکا شرط ایران برای محدود کردن مذاکرات به مسائل هسته‌ای و اقتصادی را پذیرفته است و چارچوب گفت‌وگوها به حوزه‌های مورد نظر ایران محدود شده که این گام نشانه اقتدار دیپلماتیک ایران است.

به گفته این نماینده مجلس در نشست ژنو تمرکز تیم ایرانی بر مسائل فنی، از جمله محورهای هسته‌ای و پیشنهادات اقتصادی به‌ویژه سرمایه‌گذاری شرکت‌های آمریکایی در پروژه‌های نفت و گاز بوده است و ایران هرگز وارد مباحث موشکی نخواهد شد،تیم مذاکره‌کننده نیز در این زمینه ایستادگی کرده است.

فدا حسین مالکی تأکید دارد که؛ اختلافات اصلی هنوز به‌صورت مشروح بررسی نشده، اما با میانجی‌گری عمان، آمریکایی‌ها متوجه شده‌اند که ایران تنها درباره موضوعات هسته‌ای و سرمایه‌گذاری گفت‌وگو خواهد کرد.

اما در عین حال علیرضا تقوی‌نیا، تحلیلگر سیاسی می گوید؛ ایران در مذاکرات ژنو، با میانجی‌گری عمان، قطر و نقش نظارتی گروسی، بر حفظ حق غنی‌سازی و رد غنی‌سازی صفر تأکید کرده تا هر محدودیت هسته‌ای زمان‌مند باشد و در ازای آن، لغو گسترده و مؤثر تحریم‌ها و کسب منافع اقتصادی ملموس را مطالبه کند.

به گفته وی تیم مذاکره‌کننده ایرانی با اختیارات کافی و برخی ابتکارات جدید وارد گفت‌وگو شده و هم‌زمان بر این نکته پافشاری دارد که تهدیدهای نظامی آمریکا نه‌تنها اراده ایران را سست نکرده، بلکه انسجام داخلی و اتکاء کشور بر قدرت بازدارندگی و شبکه متحدان منطقه‌ای را برجسته‌تر کرده است.

این تحلیلگر سیاسی ادامه می دهد؛در مقابل، آمریکا هنوز جدیت و انعطاف لازم در حوزه رفع تحریم‌ها را نشان نداده و بیشتر به‌دنبال نوعی غنی‌سازی نمادین و کم‌اثر در ایران است، به‌گونه‌ای که فراتر از محدودیت‌های الگوی برجامی رفته و در عین حال از پذیرش تعهد روشن برای لغو مؤثر تحریم‌ها سر باز می‌زند.

تقوی‌نیا با تاکید بر اینکه امریکا عملاً تلاش می‌کند عدم حمله نظامی را به‌عنوان امتیاز بفروشد، بدون آن‌که حاضر باشد بهای واقعی در حوزه تحریم‌ها بپردازد؛خاطرنشان می‌کند؛ از منظر جمهوری اسلامی ایران، هرگونه انعطاف در برنامه هسته‌ای فقط وقتی معنا دارد که مردم و اقتصاد ایران، سود واقعی توافق را احساس کنند و فهرست مشخصی از تحریم‌های کلیدی واقعاً تعلیق یا لغو شود.

اما در نهایت، برآیند مواضع رسمی و تحلیلی نشان می‌دهد که مذاکرات ژنو، بیش از آن‌که نزاعی صرفاً فنی بر سر سطح غنی‌سازی یا تعداد سانتریفیوژها باشد، میدان تقابل دو نگاه متفاوت به توازن تعهدات و منافع است، ایران تلاش می‌کند با قفل کردن مذاکرات بر محور هسته‌ای و اقتصادی، جلوگیری از ورود به بحث موشکی،امنیتی و پیوند زدن هر محدودیت هسته‌ای به لغو واقعی تحریم‌ها، مانع از شکل‌گیری یک توافق یک‌طرفه و نمادین شود، در مقابل، امریکا کوشیده است با حفظ فشار حداکثری و عرضه عدم حمله به‌عنوان امتیاز، سطح امتیازگیری هسته‌ای را بالا نگه دارد، بی‌آن‌که به تعهد روشن و جامع در حوزه رفع تحریم‌ها تن دهد؛ شکافی که اگر پر نشود، می‌تواند هر لحظه روند ظاهراً رو به‌پیشرفت ژنو را به سمت فرسایش یا بن‌بست سوق دهد.