کسب‌وکارهای خرد در محاصره تورم

زمان آنلاین – فائزه حیدری: با فروکش کردن درگیری‌های نظامی در بخش عمده کشور، انتظار می‌رفت فعالیت کسب‌وکارهای خرد به‌تدریج به شرایط عادی بازگردد. مغازه‌ها، کافه‌ها، رستوران‌ها و واحدهای خدماتی بار دیگر فعالیت خود را از سر گرفته‌اند،

اما واقعیت این است که پایان درگیری نظامی به معنای پایان بحران اقتصادی نبوده است. آنچه امروز بیش از هر عامل دیگری بر فعالیت این واحدها سایه انداخته، افزایش شتابان قیمت‌ها، نوسان بازار ارز و کاهش محسوس قدرت خرید خانوارهاست؛ مجموعه عواملی که ادامه فعالیت را برای بسیاری از صاحبان کسب‌وکار به چالشی جدی تبدیل کرده است.

رشد هزینه‌ها؛ از مواد غذایی تا قهوه

یکی از نخستین بخش‌هایی که آثار تورم را به‌صورت مستقیم تجربه کرده، کافه‌ها هستند. قهوه که عمدتاً کالایی وارداتی محسوب می‌شود، طی هفته‌های اخیر با افزایش قابل توجه قیمت روبه‌رو شده است.

رشد نرخ ارز، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و مشکلات تأمین کالا باعث شده قیمت دانه قهوه، تجهیزات و حتی اقلام جانبی مانند شیر، شربت‌های طعم‌دهنده، شکلات، لیوان و بسته‌بندی افزایش یابد.

این وضعیت تنها به بازار قهوه محدود نمی‌شود. رستوران‌ها نیز همزمان با افزایش قیمت گوشت، مرغ، برنج، روغن، لبنیات، سبزیجات و سایر مواد اولیه با رشد مداوم هزینه‌های تولید مواجه هستند.

در چنین شرایطی، صاحبان این واحدها هر روز با یک تصمیم دشوار روبه‌رو هستند؛ یا قیمت منو را افزایش دهند و بخشی از مشتریان خود را از دست بدهند، یا قیمت‌ها را ثابت نگه دارند و با کاهش شدید سود، حتی تا مرز زیان‌دهی پیش بروند. بسیاری از فعالان این صنف راه‌حل سومی را انتخاب کرده‌اند؛ کاهش حجم غذا، حذف برخی اقلام از منو، تغییر ترکیب مواد اولیه یا صرف‌نظر کردن از بخشی از سود برای حفظ مشتریان قدیمی.

مشتریانی که محتاط‌تر خرج می‌کنند

همزمان با افزایش هزینه‌های تولید، تقاضا نیز با افت قابل توجهی روبه‌رو شده است. افزایش هزینه‌های زندگی باعث شده سهم بیشتری از درآمد خانوارها صرف هزینه‌های ضروری مانند مسکن، خوراک، حمل‌ونقل و درمان شود و هزینه برای تفریح و خدمات در اولویت‌های پایین‌تر قرار گیرد. نتیجه این تغییر رفتار، کاهش دفعات مراجعه به کافه‌ها و رستوران‌ها، کوچک‌تر شدن سبد خرید مشتریان و حساسیت بیشتر نسبت به قیمت‌هاست.

بسیاری از خانواده‌ها که پیش‌تر به‌صورت هفتگی از خدمات این واحدها استفاده می‌کردند، اکنون مراجعه خود را به مناسبت‌های خاص محدود کرده‌اند یا گزینه‌های ارزان‌تر را انتخاب می‌کنند.

رکود تورمی؛ دشوارترین وضعیت برای کسب‌وکارهای خرد

مشکل اصلی اینجاست که افزایش هزینه‌ها با رشد درآمد همراه نشده است. اقتصاد در وضعیتی قرار گرفته که هم هزینه تولید افزایش یافته و هم تقاضا کاهش پیدا کرده است؛ شرایطی که از آن با عنوان «رکود تورمی» یاد می‌شود.
برای یک کافه یا رستوران کوچک، این وضعیت به معنای آن است که سرمایه بیشتری برای خرید مواد اولیه نیاز دارد، اما فروش متناسب با آن افزایش پیدا نمی‌کند. در نتیجه بسیاری از واحدها ناچار شده‌اند موجودی انبار خود را کاهش دهند، خریدهای روزانه انجام دهند یا برنامه‌های توسعه، نوسازی تجهیزات و حتی تعمیرات را به تعویق بیندازند.

تعدیل پنهان در بازار کار

پیامدهای این شرایط تنها متوجه صاحبان کسب‌وکار نیست. کاهش درآمد بسیاری از واحدهای خدماتی را به سمت کاهش هزینه‌های نیروی انسانی سوق داده است. برخی ساعات کاری خود را کوتاه‌تر کرده‌اند، برخی شیفت‌ها را ادغام کرده‌اند و برخی دیگر از استخدام نیروی جدید صرف‌نظر کرده‌اند.

در مواردی نیز کارکنان به‌صورت پاره‌وقت یا با ساعات کاری کمتر به فعالیت ادامه می‌دهند؛ اتفاقی که اگرچه همیشه در آمارهای رسمی دیده نمی‌شود، اما نشانه‌ای از فشار اقتصادی بر بازار کار این بخش است.

بقا، مهم‌تر از توسعه

در شرایط فعلی، بسیاری از کسب‌وکارهای خرد دیگر به توسعه، افزایش شعبه یا سرمایه‌گذاری جدید فکر نمی‌کنند. اولویت اصلی آنها حفظ مشتریان، پرداخت هزینه‌های جاری، تأمین مواد اولیه و ادامه فعالیت است. البته برخی واحدها تلاش کرده‌اند با ارائه خدمات جدید، فروش بیرون‌بر، استفاده بیشتر از شبکه‌های اجتماعی، برگزاری رویدادهای کوچک یا ارائه محصولات اقتصادی‌تر بخشی از کاهش تقاضا را جبران کنند، اما این راهکارها نیز تنها بخشی از فشار موجود را کاهش داده است.

واقعیت این است که اقتصاد پس از جنگ هنوز وارد مرحله ثبات نشده است. تا زمانی که تورم مهار نشود، بازار ارز به آرامش نرسد و قدرت خرید خانوارها ترمیم نشود، کسب‌وکارهای خرد همچنان در شرایطی فعالیت خواهند کرد که مهم‌ترین هدفشان نه رشد و سودآوری، بلکه دوام آوردن در بازاری است که هر روز هزینه‌های آن بیشتر و مشتریانش محتاط‌تر می‌شوند.