شفافیت، توقف سیاست تهدید، تضمین حاکمیت بر هرمز

به گزارش خبرنگار زمان، در حالی که تحولات اخیر در منطقه و گمانه‌زنی‌ها پیرامون ازسرگیری مذاکرات میان ایران و غرب بالا گرفته است، تردیدها درباره اصالت و خروجی این گفت‌وگوها به کانون بحث‌های سیاسی تبدیل شده است. مقامات پارلمانی کشور با رویکردی انتقادی نسبت به رفتارهای متناقض واشنگتن، بر این باورند که؛ نمی‌توان همزمان با آرایش جنگی و تهدیدهای نظامی، داعیه مذاکره داشت. این گزارش با بررسی دیدگاه‌های اعضای کمیسیون امنیت ملی و اصل ۹۰ مجلس، به واکاوی شروط ایران برای گفت‌وگو، خط قرمزهای راهبردی و واقعیت‌های ژئوپلیتیک تنگه هرمز می‌پردازد.

در همین زمینه نجابت، دبیر کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، با اشاره به تحولات اخیر و برخی گمانه‌زنی‌ها درباره مذاکرات احتمالی می گوید؛ اگر آنچه رخ داده یک شکست غیرقابل انکار، تاریخی و سنگین بوده باشد که شواهد چنین برداشتی را تقویت می‌کند ، طبیعتاً انتظار داریم در حافظه سیاسی کشور معنا و اثر مشخصی داشته باشد؛ به‌گونه‌ای که تبعات پیروزی ما در میدان و میز مذاکره نیز به دستاورد تبدیل شود.

وی تأکید می کند؛ اگر قرار است مذاکره‌ای انجام شود،باید مفاد و بندهای اصلی آن با شفافیت برای مردم تشریح شده تا جامعه  بداند چه پیامی داده شده و نتیجه گفت‌وگوها چه بوده است، اگر طرف مقابل اعلام می‌کند برخی موارد را نمی‌پذیرد، روشن است که در متن پیشنهادها زیاده‌خواهی‌هایی وجود داشته و این مسائل باید صادقانه با افکار عمومی در میان گذاشته شود.

دبیر کمیسیون امنیت ملی بر این باور است؛ طبق مفادی که در  بیانیه مطرح شده، چند نکته اساسی وجود دارد،نخستین موضوع تعیین تکلیف روشن درباره اصل عدم تجاوز است، ما به دنبال تکرار تجربه‌های تلخ گذشته نیستیم؛ همان‌گونه که شهید لاریجانی نیز سال‌ها پیش هشدار داده بود که در مقطعی امتیازاتی از ما گرفته شد و در مقابل وعده‌هایی دادند که بعدها دیدیم نوعی فریب بوده است.

نجابت ادامه می دهد؛ از منظر دیپلماتیک هر طرحی که مطرح می‌شود باید به نتایج مشخص و قابل اتکا منجر شود،در شروط ایران به موضوعی بسیار مهم اشاره شده و آن استمرار کنترل ایران بر تنگه هرمز است،مواضع ما در این باره کاملاً روشن است؛ هر طرح یا توافقی که در آن استمرار کنترل جمهوری اسلامی ایران بر تنگه هرمز به صراحت تضمین نشود یا تصمیم‌گیری درباره آن به مراحل بعدی موکول شود، از نظر ما قابل پذیرش نخواهد بود.

اما در ادامه‌ فدا مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به تحولات اخیر در فضای مذاکراتی میان ایران و آمریکا تأکید می کند؛ سیاست “یک بام و دو هوا”در میز مذاکره نتیجه‌بخش نخواهد بود.

مالکی در این‌باره می گوید؛طرف آمریکایی در حالی با رویکردی بسته و همراه با فشار وارد عرصه می‌شود که انتظار دارد ایران با گاردی باز پای میز مذاکره بنشیند، طبیعتا چنین رویکردی امکان شکل‌گیری یک مذاکره واقعی و مؤثر را از بین می‌برد.

این نماینده مجلس ادامه می دهد؛ در حال حاضر پیام‌ها و پیشنهاداتی میان طرفین رد و بدل شده است؛ پیشنهادات آمریکا مطرح شده و در مقابل، دیدگاه‌ها و پیشنهادهای ایران نیز از طریق برخی کانال‌ها از جمله پاکستان منتقل شده است،با این حال، آنچه اهمیت دارد، در میدان عمل تغییری مشاهده نمی‌شود و شرایط میدانی همچنان در وضعیت تنش قرار دارد.

عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس خاطرنشان می‌کند؛وقتی رئیس‌جمهور آمریکا از زمان‌بندی حمله سخن می‌گوید و عملاً آرایش جنگی شکل می‌گیرد، این موضوع پیام روشنی از تداوم فضای تهدید است، در چنین شرایطی طبیعتا ایران نسبت به روند مذاکره فاصله می گیرد، چرا که مذاکره در سایه تهدید و فشار نظامی معنایی ندارد.

مالکی با اشاره به تلاش برخی کشورها برای میانجی‌گری يادآور می شود؛اگر واقعاً اراده‌ای برای گفت‌وگو وجود دارد و کشورهایی مانند پاکستان، چین، روسیه یا برخی دیگر از بازیگران منطقه‌ای قرار است نقش میانجی را ایفا کنند، باید نشانه‌های عملی از کاهش تنش مشاهده شود. وی تاکید می‌کند؛ تداوم فشارها و نمایش قدرت نظامی در کنار ادعای تمایل به مذاکره با یکدیگر سازگار نیست و تا زمانی که نشانه‌ای از عقب‌نشینی از سیاست تهدید و فشار دیده نشود، مذاکره برای ایران معنا و مفهوم واقعی نخواهد داشت.

اما در همین راستا دوستعلی، عضو کمیسیون اصل نود مجلس نیز  محاصره دریایی تنگه هرمز به دلیل تبعات گسترده برای اقتصاد جهانی، عملاً امکان اجرایی شدن ندارد.

به گفته وی، تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین و پرترددترین مسیرهای دریایی جهان است و هرگونه اختلال در آن می‌تواند تبعات گسترده‌ای برای تجارت و بازارهای جهانی به همراه داشته باشد.

از نگاه وی؛ چنین اقدامی می‌تواند تنش‌های منطقه‌ای را به بحرانی جهانی تبدیل کند؛ موضوعی که بسیاری از قدرت‌های اقتصادی جهان حاضر به پذیرش هزینه‌های آن نیستند.

نماینده مردم راور و کرمان همچنین به نقش بنادر فعال منطقه در تبادل کالا اشاره کرده و می گوید؛ محروم کردن ایران از ظرفیت‌های دریایی با واکنش متقابل همراه خواهد بود و نتیجه چنین اقدامی تنها محدود به یک کشور نخواهد ماند و کل منطقه و حتی اقتصاد جهانی را با اختلال جدی روبه‌رو می‌کند.

دوستعلی در ادامه با اشاره به موقعیت ژئوپلیتیکی ایران تأکید کرد که؛ بخش مهمی از تجارت میان کشورهای آسیایی از این منطقه عبور می‌کند و هرگونه ناامنی در آن می‌تواند موجی از تورم و بی‌ثباتی اقتصادی در سطح جهانی ایجاد کند.

وی همچنین یادآور می شود که؛ ایران تنها متکی به مسیرهای دریایی نیست و با داشتن مرزهای گسترده زمینی و دریایی، ظرفیت‌های متنوعی برای تجارت و ارتباطات اقتصادی در اختیار دارد.

دوستعلی در پایان با اشاره به وابستگی اقتصاد جهانی به تنگه هرمز، این مسیر را یکی از نقاط کلیدی در معادلات انرژی و تجارت جهان دانسته و خاطرنشان می کند؛ تهدید به محاصره دریایی بیشتر جنبه تبلیغاتی و فشار روانی دارد، چنین اقداماتی نه از نظر حقوقی توجیه‌پذیر است و نه از نظر عملیاتی قابل تحقق و در نهایت هزینه‌های سنگینی برای عاملان آن به همراه خواهد داشت،امریکایی ها از یک طرف دم از مذاکره می زنند از طرف دیگر تهدید می کند و رویکردی دوگانه دارند،جمهوری اسلامی ایران به هیچ وجه با تهدید به دیپلماسی فشار تن نخواهد داد .

در نهایت برآیند اظهارات نمایندگان مجلس حاکی از شکل‌گیری موضعی واحد در برابر آنچه دیپلماسیِ فشار خوانده می‌شود، است. از نگاه نمایندگان پارلمان، مذاکره زمانی معنا و کارکرد واقعی خواهد داشت که دستاوردهای میدانی به نتایج ملموس در میز گفت‌وگو تبدیل شده و رویکرد دوگانه و متناقض طرف مقابل کنار گذاشته شود.بر اساس تحلیل‌های مطرح‌شده، هرگونه توافق احتمالی در آینده بر دو مؤلفه اساسی استوار خواهد بود؛ نخست، شفافیت کامل درباره مفاد توافق و تعهدات طرفین برای آگاهی افکار عمومی و جلوگیری از تکرار تجربه‌های تلخ گذشته؛ و دوم، تضمین صریح و غیرقابل تفسیر از استمرار حاکمیت ایران بر تنگه هرمز به‌عنوان یکی از خطوط قرمز راهبردی کشور.نمایندگان همچنین تأکید دارند که تهدیدهای نظامی و طرح سناریوی محاصره دریایی بیش از آنکه قابلیت اجرایی داشته باشد، کارکردی تبلیغاتی و روانی دارد؛ اقدامی که نه از منظر حقوق بین‌الملل قابل دفاع است و نه با منطق اقتصاد جهانی سازگار، به باور آنان، استمرار چنین رویکردی نه‌تنها کمکی به پیشبرد مذاکرات نمی‌کند، بلکه بر پیچیدگی معادلات منطقه‌ای نیز خواهد افزود.

محبوبه بیدکی