سرگردانی داخلی از اجرای یک برنامه مدون جهانی

به گزارش خبرنگار زمان آنلاین توزیع شیر رایگان در مدارس، از مهم‌ترین تمهیدات وزارت آموزش‌وپرورش است که در هماهنگی با دیگر دستگاه‌ها به تحقق می‌رسد. توزیع شیر، نیازمند تخصیص بودجه، برنامه‌ریزی مدون، حل مشکلات حمل‌ونقل و داشتن اشراف کامل به جامعه هدف توزیع شیر است. اگر در این سال‌ها توزیع شیر کمی فرازوفرود داشته، به دلیل اخلال در یکی از این موارد بوده است؛ باید گفت بارزترین آن‌ها هم مربوط به بودجه، نظارت و برنامه‌ریزی است.

نگاهی به تاریخچه کلی توزیع شیر به دانش‌آموزان در جهان، نشان می‌دهد که با شق‌القمر یا شکافتن اتم سروکار نداریم؛ یک کار رایج و معمولی است که برنامه‌ آن نیز تدوین‌شده است.

اولین برنامه رسمی توزیع شیر در مدارس به‌صورت گسترده در انگلستان دهه ۱۹۲۰ اجرا شد. دولت بریتانیا پس از جنگ جهانی اول دریافت که سوءتغذیه بین کودکان زیاد است و برای بهبود سلامت نسل آینده، طرح “School Milk Scheme” را در مدارس ابتدایی راه‌اندازی کرد. در دهه ۱۹۴۰، با تصویب قوانین جدید رفاه اجتماعی، این طرح به یک سیاست ملی تبدیل شد.

پس از موفقیت طرح در بریتانیا، کشورهای دیگر از جمله ایالات متحده، کانادا، ژاپن و کشورهای اروپایی نیز برنامه مشابهی اجرا کردند. در آمریکا، این طرح در قالب National School Lunch and Milk Program از دهه ۱۹۴۰ به بعد رسمی شد.

تاریخچه توزیع شیر در مدارس ایران

در ایران نیز ایده توزیع شیر در مدارس از دهه ۱۳۳۰ خورشیدی (حدود دهه ۱۹۵۰ میلادی) مطرح شد.

در آن دوران، نهادهایی مثل وزارت بهداری و سازمان برنامه و بودجه با همکاری یونیسف و سازمان‌های بین‌المللی به اجرای آزمایشی طرح در برخی مدارس تهران و شهرهای بزرگ پرداختند.

طی دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰، طرح توزیع شیر در مدارس ابتدایی به صورت منظم‌تر اجرا شد. شیر پاستوریزه در بسته‌های کوچک روزانه بین دانش‌آموزان توزیع می‌شد. هدف، مبارزه با کم‌خونی، سوءتغذیه و افزایش رشد جسمی کودکان بود.

در دهه ۱۳۶۰، با تغییر ساختار اقتصادی کشور و وقوع جنگ، اجرای طرح مدتی متوقف یا محدود شد. سپس در دهه ۱۳۷۰ دوباره از سر گرفته شد و به تدریج تحت عنوان “طرح ملی توزیع شیر در مدارس” اجرا شد.

طی دهه ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۰، این طرح به صورت رسمی، با همکاری وزارت آموزش و پرورش، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان استاندارد، در مدارس سراسر کشور اجرا شد و هر دانش‌آموز هفته‌ای چند نوبت شیر دریافت می‌کرد. اما در برخی سال‌ها به دلیل مشکلات مالی، بودجه‌ای یا نارضایتی از کیفیت شیر، اجرای آن با وقفه یا محدودیت روبه‌رو شد.

از دهه ۱۴۰۰ تا امروز، این طرح ناپایدار بوده؛ در برخی استان‌ها اجرا شده و در برخی به دلیل کمبود بودجه، ضعف در زنجیره تأمین، و کاهش رغبت مصرف شیر در کودکان، متوقف یا محدود شده است.

وزارت آموزش و پرورش بارها اعلام کرده احیای طرح نیازمند حمایت بودجه‌ای و فرهنگی گسترده است.

جبران وقفه با افزایش توزیع

حسین اسداللهی دبیر کمیته ملی شیر وزارت آموزش و پرورش در گفت‌وگو با ایسنا، در خصوص آخرین اقدامات انجام شده در زمینه توزیع شیر در مدارس گفت: هفته گذشته مصوبه هیئت دولت مبنی بر توزیع شیر در سراسر مدارس صادر شد؛ خواسته‌ای که آموزش و پرورش داشت و پیگیری‌هایی که انجام شد، هفته پیش با همراهی و حمایت رییس جمهوری ابلاغ شد.

وی با بیان اینکه در سازمان برنامه تاکید کردند که توزیع شیر در مناطق کم برخوردار انجام شود، افزود: آموزش و پرورش هم از لحاظ تربیتی هم از لحاظ اینکه شناسایی این مناطق در توانش و جز وظایفش هم نیست، چندین بار مخالفت خود را اعلام کرد که در نهایت مقرر شد توزیع شیر در سراسر کشور توزیع شود.

دبیرکمیته ملی شیر وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه استان‌ها در حال عقد قرارداد هستند، ادامه داد: دو استان گیلان(از شنبه هفته گذشته) و زنجان(از شنبه هفته جاری) توزیع شیر را آغاز کرده‌اند. طبق اخبار به دست آمده در روز گذشته، شش استان دیگر هم می‌توانند قرارداد خود را تکمیل و نهایی کنند. در تلاش هستیم که کل کشور را در اسرع وقت تحت پوشش سراسری قرار دهیم و هر چه سریعتر کل کشور زیر بار توزیع شیر مدرسه قرار بگیرد.

اسداللهی در خصوص جبران یک ماه گذشته از سال تحصیلی که توزیع شیر انجام نشده است، گفت: سیاست بر جبران است. طبق سیاست دو سال گذشته هر هفته دو نوبت توزیع شیر انجام شود و نوبت‌های جا مانده تحت عنوان سه نوبت در هفته تقدیم دانش آموزان شود چون استاندارد نیز بین دو و سه نوبت است. از سه نوبت بیشتر بهره‌وری ندارد و یک نوبت در هفته نیز ارزش غذایی ندارد لذا تمام تلاش ما این است که این یک ماه گذشته را هر چه سریعتر جبران کنیم، اگرچه در این قضیه توان و ظرفیت صنعت لبنی کشور شرط اساسی و شرط لازم را بتواند تامین کند و شیر تولید شود.

وی با بیان اینکه در یک ماه گذشته پیگیر توزیع سراسری شیر در مدارس بودیم، افزود: طبق بند «د» ماده ۷۱ قانون برنامه هفتم پیشرفت، دولت مجاز است در مدارس ابتدایی دولتی طرح توزیع شیر رایگان را اجرایی کند یعنی قانونگذار مدارس هدف را مشخص کرده است و ما هم مکلف به اجرای قانون هستیم.

دبیرکمیته ملی شیر وزارت آموزش و پرورش اظهار کرد: تاکید و اولویت این کار با مناطق محروم است و به همه رابطان در سراسر کشور اعلام کردیم از مناطق کم برخوردار آغاز کنند.

وقفه‌ای که در وعده‌های مسئولین نبود

27 مهرماه سال‌جاری، توزیع شیر در مدارس در بازه دو هفته‌ای تعریف شده بود. آن روز احمد اسماعیل‌زاده، مدیر دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت با بیان اینکه میزان مصرف لبنیات در کشور کمتر از نصف مقدار توصیه شده است، گفت: شیر مدارس تا دو هفته آینده در مدارس توزیع خواهد شد.

مبرهن است که این وعده در زمان تعیین‌شده به سرانجام نرسید و امروز صحبت از به زودی و در آینده مطرح می‌شود.

هفته اول مهرماه نیز سخنگوی وزارت‌آموزش‌وپرورش از انعقاد قرارداد توزیع شیر در مدارس ابتدایی سطح کشور خبر داد و گفت: دانش‌آموزان از مهر بطری شیر خود را دریافت می‌کنند.

علی فرهادی اظهار کرد: توزیع شیر در مدارس در بودجه وزارت‌آموزش و پرورش دیده و اعتبار آن نیز مشخص شد.

به گفته وی، در این خصوص با معاون اول رئیس جمهور نشستی برگزار و حتی رئیس‌جمهور نیز نسبت به توزیع آن تاکید ویژه داشتند.

سخنگوی وزارت‌آموزش‌وپرورش تصریح کرد: برای توزیع شیر مدارس جلسات کاری آن از ۶ یا 7 ماه پیش برگزار و زیرساخت اجرای آن نیز در کشور آماده شد، البته بخشنامه مربوط به توزیع شیر برای استان‌ها توسط وزارت آموزش‌وپرورش ارسال و متن قرارداد و قیمت هر بطری یا هر بسته شیر ۲۰۰ سی‌سی ۲.۵ درصد چربی در بسته تترا پک(پاکت‌های مقرون به صرفه با ماندگاری بالا) در کارخانجات تولید شیر مشخص شده است.

فرهادی به رتبه کیفی شیر در بین کارخانجات نیز اشاره کرد و گفت: شیر باید دارای رتبه a، b، c باشد اما آموزش‌وپرورش و وزارت بهداشت برای مدارس تنها رتبه a را تایید و لیست کارخانجات رتبه a هم را معرفی کردند. متن قرارداد با ستاد تنظیم بازار به توافق رسیده و قیمت هر بطری شیر هم مشخص شده است و اولویت در هر استانی اینگونه است که با کارخانه و شرکت تولیدی استان خود قرارداد ببندند اما چنانچه یک استان ظرفیت توزیع آن را نداشته باشد از استان‌های همجوار استفاده خواهد شد.

به گفته سخنگوی وزارت آموزش‌وپرورش، قرارداد توزیع در استان‌ها منعقد و تلاش ما این است که از مهر شیر را میان دانش‌آموزان آغاز کنیم.

جدای از مشکلات نظارتی برای حل مشکل توزیع شیر، از چند مسئله مهم نباید غافل شد. امروز از مهم‌ترین مسائل، توزیع شیر به مناطق دورافتاده است. این مشکلات برای حمل‌ونقل، عدم دسترسی و مسائل مربوط به نگهداری شیر در آن مناطق است. چنانچه بودجه مناسبی به کل این پروژه اختصاص یابد، ابعاد و زوایای مختلف آن اینگونه گرفتاری ایجاد نخواهد کرد.

همچنان همزمان با توزیع، نیاز به آموزش و فرهنگ‌سازی داریم چراکه میل کودکان به شیر ساده بدون طعم معمولا کم است. و مواردی از این دست که نشان می‌دهند کمی با اتفاقی که به شکل معمولی و رایج در جهان انجام می‌شود، فاصله داریم.