حذف غذای تفریحی از سبد غذای خانواده‌ها

یک زندگی سالم، نیازمند تأمین مایحتاج ضروری و معیشتی، رسیدگی به امور بهداشتی و درمانی، تحصیل به شیوه معقول و نرمال، و سهم بسیار قابل توجهی از تفریحات و خوش‌گذرانی است. در واقع، انسان تمام فعالیت‌ها و نقش‌آفرینی‌های اجتماعی خود را برای زندگی کردن انجام می‌دهد و زندگی کردن همان تفریحاتی است که متأسفانه جامعه امروز به میزان زیادی از آن‌ها محروم شده است.

از مصادیق این محرومیت، فروش رستوران‌هاست. بر اساس آمار، مراجعه مردم به رستوران‌ها کاهش پیدا کرده است. تعداد کترینگ‌ها و رستوران‌هایی که مواد غذایی را با قیمت بسیار پایینی به جامعه عرضه می‌کنند، روزبه‌روز در حال افزایش است. همه ما با قیمت‌هایی مواجه شده‌ایم که به نظرمان غیرمنطقی پایین بوده‌اند و باعث می‌شدند که نتوانیم به کیفیت غذاها و سالم بودن آن‌ها اعتماد داشته باشیم.

چنین اختلالی باعث دو مسئله مهم می‌شود؛ یکی اینکه رستوران‌ها واقعاً برای خدمت‌رسانی به مردم، سراغ مواد غذایی بی‌کیفیت و ناسالم بروند که می‌تواند نتایج بسیار ناگواری به دنبال داشته باشد و گاهی اوقات جبران‌ناپذیر است.

مسئله دیگری که ممکن است اتفاق بیفتد، این است که رستوران‌ها سود خود را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهند و همین مسئله، آن‌ها را روزبه‌روز به سمت ورشکستگی بیشتر پیش می‌برد.

در نتیجه، یکی از دوست‌داشتنی‌ترین صنف‌ها با مشکلات فراوانی دست‌وپنجه نرم می‌کند که در میان انبوهی از مشکلات امروز نادیده گرفته شده است. مثلاً وقتی بحث از گرانی مواد غذایی مثل گوشت و برنج می‌شود، اولین چیزی که به ذهن همه ما می‌رسد سفره مردم است و مقداری از این مواد که هر کس برای احتیاج خود و خانواده‌اش تهیه می‌کند. اما این نکته مهم فراموش می‌شود که علاوه بر مایحتاج زندگی، کسب‌وکار یک صنف وابسته به این مواد غذایی است و مجبورند قیمت محصولات خود را بالا ببرند که همین امر، کاهش تقاضا از سمت جامعه را برای آن‌ها به دنبال خواهد داشت.

نگاهی به گرانی اقلام ضروری بر اساس آمار

گزارش‌ها از تغییرات قیمت ۵۳ قلم کالای اساسی در مردادماه ۱۴۰۴، تصویر روشنی از تداوم گرانی در بازار مواد غذایی ارائه می‌دهد. طبق این بررسی، ۷۷ درصد کالاهای خوراکی رشد قیمتی بیش از ۳۰ درصد داشته‌اند و تنها دو قلم کالا افزایش کمتر از ۱۰ درصد را تجربه کرده‌اند.

در صدر جدول گرانی‌ها، گروهی از کالاها قرار دارند که قیمت آن‌ها در یک‌سال گذشته بیش از دو برابر شده است؛ یعنی رشد بیش از ۱۰۰ درصد. این گروه شامل ۱۳ درصد از کل اقلام بررسی‌شده می‌شود. لوبیا چیتی بیشترین رشد قیمت را داشته و از ۱۱۸ هزار تومان به ۴۱۱ هزار تومان رسیده؛ یعنی جهشی معادل ۲۴۸ درصد. برنج نیز با افزایش ۱۴۳ درصدی مواجه شده است. لپه بیش از ۱۳۳ درصد گران شده و حالا هر کیلوگرم آن به حدود ۲۲۰ هزار تومان رسیده است. در همین گروه، نخود، لوبیا قرمز و لیموترش هم جهش‌های بالای دوبرابر را تجربه کرده‌اند.

افزایش‌های ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی در کالاهای روزمره

حدود ۳۵/۸ درصد از اقلام خوراکی رشد قیمتی بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد داشته‌اند؛ کالاهایی که بخش جدایی‌ناپذیر از سبد روزانه خانواده‌ها هستند.

کره پاستوریزه ۱۰۰ گرمی با رشد ۹۳ درصدی، حدود ۳۱ هزار تومان گران‌تر شده و حالا به ۶۴ هزار تومان رسیده است. موز حدود ۸۸ درصد، چای خارجی ۸۴ درصد و عدس ۷۷ درصد افزایش قیمت داشته‌اند. محصولاتی مانند نوشابه، ماست، رب گوجه‌فرنگی، ماکارونی و هلو نیز رشد بالای ۵۰ درصدی را پشت سر گذاشته‌اند.

افزایش‌های ملایم‌تر اما محسوس

در گروه کالاهایی که رشد بین ۳۰ تا ۵۰ درصدی داشته‌اند، ۱۵ قلم قرار دارند. مرغ از حدود ۸۴ هزار و ۵۰۰ تومان به بیش از ۱۲۰ هزار تومان رسیده، یعنی رشد حدود ۴۲ درصدی. روغن نباتی جامد ۴۹ درصد و پسته و پرتقال حدود ۴۶ درصد گران‌تر شده‌اند. روغن مایع، شکر، سیب‌زمینی، قارچ و تخم‌مرغ نیز در همین بازه افزایش داشته‌اند.

تعداد کالاهایی که رشد قیمت آن‌ها بین ۱۰ تا ۳۰ درصد بوده، تنها ۱۰ قلم است. در این گروه می‌توان به گوجه‌فرنگی (۱۲ درصد)، کشمش پلویی (۲۷ درصد)، گوشت گاو (۱۷ درصد) و گوشت گوسفند (۱۶ درصد) اشاره کرد.

فشار فروش آنلاین بر رستوران‌داری

در سال‌های اخیر، صنف رستوران‌داران تهران بیش از هر گروه دیگری از گسترش تجارت الکترونیک آسیب دیده است. حسن فهمیده، رئیس اتحادیه رستوران و چلوکباب تهران، هشدار داده که فروش آنلاین غذا پس از حمل‌ونقل، بیشترین تقاضا را دارد، اما نبود نظارت کافی بر عملکرد پلتفرم‌های فروش غذا باعث ایجاد مشکلات جدی برای رستوران‌ها شده و در صورت ادامه این روند، بحران گسترده‌ای در این صنعت رخ خواهد داد.

او با اشاره به شرایط دشوار اقتصادی و افزایش قیمت مواد اولیه گفته است بسیاری از رستوران‌داران برای بقا ناچار به عقد قراردادهای ناعادلانه با پلتفرم‌های فروش آنلاین می‌شوند؛ قراردادهایی که در نهایت می‌تواند به نابودی برندهای موفق منجر شود.

فهمیده یادآور شد که در دوران کرونا، استارتاپ‌های فروش آنلاین با استفاده از شرایط ویژه آن دوران رشد چشمگیری داشتند و اکنون نیز فروش اینترنتی غذا به بخش جدایی‌ناپذیر کسب‌وکار رستوران‌ها تبدیل شده است. اما تعداد محدود پلتفرم‌ها و انحصار بازار باعث شده شرایط رقابتی از بین برود و این شرکت‌ها با قراردادهای پیچیده و دریافت کمیسیون‌های بالا، حتی به حذف برخی رستوران‌ها بینجامند.

به گفته رئیس اتحادیه، بسیاری از صاحبان رستوران بدون مشاوره تخصصی تمام سرمایه خود را در مسیر فروش آنلاین از دست داده‌اند و در صورت ادامه این روند بدون همکاری میان اتحادیه‌ها و شرکت‌های آنلاین، فروپاشی اقتصادی در این حوزه محتمل است.

او از مشکلات عمده پلتفرم‌های فروش آنلاین به مواردی چون پذیرش رستوران‌های بدون مجوز، سودهای غیرمنطقی، قراردادهای ناعادلانه، انحصار بازار، بی‌توجهی به نرخ‌گذاری مصوب اتحادیه، و حتی ایجاد رستوران‌های جدید با استفاده از داده‌های فروش رستوران‌ها اشاره کرد. فهمیده تأکید کرد که رشد تجارت الکترونیک در ایران بدون نظارت و تعامل مؤثر، می‌تواند به زیان اصناف و به‌ویژه صنعت غذا تمام شود.

وقتی تعداد رستوران‌هایی که نکات بهداشتی را رعایت نمی‌کنند یا از مواد ناسالم استفاده می‌کنند زیاد می‌شود، درست است که مسئولین باید جلوی این اختلالات را بگیرند و خاطیان را به جامعه معرفی کنند، اما خالی از لطف نیست که خودشان هم نگاهی به عملکرد خود داشته باشند؛ چراکه در لایه‌های پنهان جامعه، اقداماتی صورت می‌گیرد که می‌تواند باعث گسترش فساد و آسیب‌های فراوان شود.

رستوران‌داری که بتواند نیازهای خود را از طریق جذب مشتری فراهم کند، که این در ادامه تهیه کردن معقول و منطقی مواد اولیه غذایی است، کمتر ممکن است سراغ راه‌های پرریسک و دردسرساز برود. مسئولین سال‌هاست که از ارائه راهکاری برای کاهش قیمت‌ها ابراز ناتوانی می‌کنند و نمی‌توانند روشی برای حل مشکل پیدا کنند. دست‌کم می‌توانند بسته‌های حمایتی برای فعالان این صنف در نظر بگیرند تا در راستای ناتوانی‌شان برای حل مشکلات، یک صنف و حرفه به سمت نابودی نرود؛ و البته تفریحات مردم که کم شده، روزبه‌روز کمتر نشود.