زنجیره ناقص؛ دلیل اصلی دورریز محصولات کشاورزی

به گزارش خبرنگار “زمان” اکبر فتحی، معاون برنامه‌ریزی وزارت جهاد کشاورزی، در مراسم آغاز سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ بر ضرورت افزایش بهره‌وری تأکید کرد و گفت: «چاره‌ای جز ارتقای عملکرد در واحد تولید نداریم». اما پرسش اینجاست که چرا باوجود تولید دانش کشاورزی در مراکز علمی، همچنان ضریب بهره‌برداری پایین مانده و سیاست‌های اجرایی به‌سختی از کاغذ به مزرعه می‌رسند؟
وعده‌های حمایتی؛ بیمه و قیمت تضمینی
وزارت جهاد کشاورزی امسال از طرحی برای دریافت سهم بیمه کشاورزان در زمان برداشت خبر داد؛ اقدامی که در ظاهر به نفع کشاورز است، اما با توجه به تأخیرهای همیشگی در پرداخت‌ها، نگرانی درباره عملیاتی شدن آن بالاست. از سوی دیگر، تعیین قیمت تضمینی گندم همچنان با تأخیر اعلام می‌شود و به گفته معاون وزیر، کف حمایتی به نفع کشاورزان خواهد بود. با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان داده که فاصله قیمت تضمینی با هزینه واقعی تولید، بسیاری از کشاورزان را به مرز زیان می‌کشاند.
مکانیزاسیون نیمه‌کاره و اراضی خرد
وزارت جهاد کشاورزی، مکانیزاسیون را کلید افزایش بهره‌وری معرفی می‌کند. اما واقعیت آن است که ۷۵ درصد واحدهای کشاورزی کشور کمتر از پنج هکتار مساحت دارند؛ یعنی زمین‌هایی که عملاً امکان مکانیزاسیون در مقیاس اقتصادی ندارند. همین امر موجب شده ضریب مکانیزاسیون ایران فاصله‌ای چشمگیر با متوسط جهانی داشته باشد.باوجود راه‌اندازی خطوط اعتباری جدید برای تأمین ماشین‌آلات، تا زمانی که اصلاح نظام بهره‌برداری و تجمیع اراضی جدی گرفته نشود، ورود تکنولوژی پیشرفته بیشتر به شعاری بی‌سرانجام شباهت خواهد داشت.
صنایع تبدیلی؛ نیاز ۱۷۰ همتی
کریم ذوالفقاری، رئیس مرکز مکانیزاسیون وزارت جهاد کشاورزی، به‌صراحت اعلام کرده که توسعه صنایع تبدیلی به ۱۷۰ هزار میلیارد تومان منابع مالی نیاز دارد. تجربه امسال نشان داد جذب ۸۵۰ هزار تن گوجه فرنگی در صنایع تبدیلی، جلوی نابودی محصول و هدررفت منابع را گرفت. اما آیا نظام بانکی کشور توان پاسخگویی به چنین سرمایه‌گذاری عظیمی را دارد؟ بسیاری از بانک‌ها به گفته مسئولان حتی به وظایف قانونی خود در پرداخت تسهیلات پایبند نیستند.
بحران آب؛ زخمی کهنه‌تر از کشاورزی
در کنار همه این مشکلات، بحران آب همچنان سایه سنگینی بر سر کشاورزی دارد. کارشناسان می‌گویند بیش از نیمی از آب مصرفی این بخش عملاً هدر می‌رود؛ چه در آبیاری سنتی، چه در انتقال از کانال‌های فرسوده، و چه در قالب محصولات از بین‌رفته. هرچند وزارت جهاد از توسعه پنل‌های خورشیدی و کشاورزی قراردادی سخن می‌گوید، اما واقعیت این است که بدون آبیاری هوشمند و اصلاح اساسی حکمرانی آب، سیاست‌های مقطعی راه به جایی نمی‌برد.
کشاورزی ایران همچنان با چالش‌های جدی روبه‌روست؛ کشاورز از ناپایداری قیمت تضمینی و دیرکرد پرداخت‌ها گلایه دارد، مکانیزاسیون به مانعی به نام اراضی خرد برمی‌خورد، صنایع تبدیلی نیازمند سرمایه‌ای کلان است که چشم‌انداز روشنی برای تأمین آن دیده نمی‌شود و بحران آب همچنان بی‌پاسخ مانده است. اگرچه مسئولان از افزایش بهره‌وری و دانش‌محور شدن تولید سخن می‌گویند، اما واقعیت آن است که این بخش بیش از وعده‌های تازه، به اصلاحات ساختاری عمیق نیاز دارد؛ اصلاحاتی که سال‌ها به تأخیر افتاده‌اند.

* فائزه حیدری