ضرورت اقدام قاطع برای نجات نگین آبی ایران

به گزارش خبرنگار زمان، در همین راستا، برخی کارشناسان و نمایندگان مجلس به تشریح آخرین وضعیت دریاچه پرداخته و ضمن هشدار جدی نسبت به تبدیل شدن آن به نمکزار، ریشه‌های اصلی این بحران و راه‌حل‌های پیش رو را تبیین کرده اند و بر لزوم اقدامات قاطع در مقابله با عوامل تشدیدکننده این بحران، از جمله چاه‌های غیرمجاز و الگوی نادرست کشاورزی، تأکید ورزیده اند.

در این زمینه سید سلمان ذاکر، نماینده مردم ارومیه در مجلس شورای اسلامی، ضمن انتقاد از کوتاهی دولت‌های متوالی در احیای دریاچه ارومیه، بر ضرورت مقابله قاطع با احداث چاه‌های غیرمجاز و اصلاح الگوی کشت و آبیاری تأکید دارد. وی با اشاره به اینکه دریاچه ارومیه عملاً به نمکزار تبدیل شده است، این بحران زیست‌محیطی را شوخی‌بردار نمی داند و وظیفه همگان، به‌ویژه مسئولان سه قوه، برای احیای این اکوسیستم حیاتی را یادآور می شود.

این نماینده مجلس با اشاره به اینکه ۹۰ درصد آب کشور در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، بر لزوم اجباری شدن آبیاری قطره‌ای و جایگزینی محصولات کم‌آب‌بر به جای محصولات پرمصرف مانند هندوانه تأکید می کند،از طرفی افزایش چشمگیر تعداد چاه‌های غیرمجاز اطراف دریاچه را ناشی از ضعف قانونی، خلاء نظارتی و کشاورزی بی‌رویه می داند. ذاکر خاطرنشان می کند؛دریاچه ارومیه  “ثروتی جهانی”است و باید اقدامات کوتاه‌مدت و بلندمدت برای احیای آن در نظر گرفت،بدون تردید اصلاح کشاورزی و تأمین ۱۰ تا ۱۲ میلیارد متر مکعب آب این زیست‌بوم را نجات خواهد داد.

در ادامه محمد درویش فعال محیط زیست ورئیس موسسه تحقیقاتی جنگلها و مراتع نیز معتقد است؛خشک شدن پهنه وسیع ۵ هزار کیلومتر مربعی دریاچه ارومیه منجر به کاهش شدید ظرفیت گرمایی ویژه و ایجاد جزیره گرمایی بی‌سابقه در شمال غرب ایران خواهد شد و این پدیده، میزان تولید بخار را کاهش داده و در نتیجه، ابرهای باران‌زا که از غرب به سمت این منطقه حرکت می‌کنند، با این چاله حرارتی مواجه شده و مانند ورود به کویر لوت، پراکنده می‌شوند؛ امری که مانع از بارندگی مؤثر در منطقه می‌گردد.

وی این وضعیت را،  نتیجه مستقیم اقدامات ناکارآمد مسئولان ذی ربط دانسته و می گوید؛متاسفانه این مشکل مانع از تشکیل ابرهای باران‌زا و فراری دادن آن‌ها می‌شود.

درویش ادامه می دهد؛در شرایط کنونی، به نظر می‌رسد که در مواجهه با چالش‌های مدیریتی، مسئولان یا تقصیر را به گردن تحریم‌ها می‌اندازند یا آن را به مسائل مهندسی اقلیم نسبت می‌دهند،اما واقعیت این است که دریاچه ارومیه، با نارضایتی و فقدان درایت لازم، از دست رفته است، با این حال، در صورت اتخاذ رویکردی مدبرانه، امکان احیای آن وجود دارد.

کارشناس محیط زیست یادآور می شود؛ اولویت اصلی پس از احیا، باید به تأمین حقابه دریاچه اختصاص یابد؛ به این معنا که از هفت میلیارد متر مکعب آب موجود، ۳/۴ میلیارد متر مکعب به دریاچه و ۳/۶ میلیارد متر مکعب به مصارف کشاورزی و صنعتی اختصاص یابد.

به نظر می رسد؛ بحـران زیست‌محیطی دریاچه ارومیه، که با خشکی گسترده و پیامدهای زیان‌بار همراه بوده، نگرانی‌های جدی را به دنبال دارد، بر اساس صحبت های درویش فعال محیط زیست،کاهش ظرفیت گرمایی و ایجاد جزیره گرمایی در منطقه شمال غرب ایران، همراه با اختلال در چرخه بارش و پراکندگی ابرها، از تبعات اصلی این پدیده قلمداد می‌شود. البته کارشناسان و نمایندگان مجلس بر ضرورت اقدامات فوری و قاطع برای احیای این دریاچه تأکید دارند و اصلاح الگوی کشاورزی، از جمله ترویج آبیاری نوین و جایگزینی محصولات پرمصرف با گونه‌های کم‌آب‌بر، به عنوان راهکارهای کلیدی مطرح شده‌، بدون تردید مقابله جدی با چاه‌های غیرمجاز و ضعف‌های نظارتی که منجر به برداشت بی‌رویه آب شده، امری ضروری برای جلوگیری از تشدید بحران ارزیابی می‌شود.

به عقیده کارشناسان، باید برای تأمین حقابه کافی دریاچه ارومیه، با در نظر گرفتن سهم مشخصی از منابع آبی موجود برای مصارف کشاورزی و صنعتی، به عنوان اولویت اصلی در فرآیند احیا در نظر گرفته شود. مسئولیت همگانی، به‌ویژه از سوی مسئولان قوای سه‌گانه، برای نجات این “ثروت جهانی” و اکوسیستم حیاتی  تأکید شده و ضرورت دارد که مسئولان  در این زمینه وارد با همت مضاعف عمل شوند.

*محبوبه بیدکی