تعطیلی کامل معدن بوکسیت تاش؛ فریاد شاهرودی‌ها برای نجات شاهوار و ادامه حیات

شاهوار، بلندترین قله البرز شرقی، از سوی مردم و فعالان این حوزه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های تأمین آب شهرستان شاهرود شناخته می‌شود. مخالفان فعالیت معدن بوکسیت تاش معتقدند ادامه یا ازسرگیری معدنکاری در این منطقه می‌تواند منابع آبی، پوشش گیاهی و زیستگاه‌های طبیعی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد و از همین رو، خواستار تعطیلی کامل معدن و تعیین تکلیف نهایی پروانه آن هستند.

سابقه معدنکاری و مطالبه تعطیلی کامل

فعالیت معدن بوکسیت تاش در شاهوار از اوایل دهه ۹۰ آغاز شد و به گفته منتقدان، در جریان این فعالیت‌ها بخش‌هایی از منطقه با تخریب مواجه شده است. این معدن در سال ۱۳۹۷ و پس از پیگیری‌های مردم، رسانه‌ها و فعالان مدنی و محیط‌زیستی متوقف شد، اما توقف فعالیت معدن به معنای پایان مطالبه عمومی درباره تعیین تکلیف دائمی آن نبوده است.

اکنون با مطرح شدن موضوع بازگشایی یا تعیین تکلیف پروانه معدن، بار دیگر نگرانی‌ها درباره آینده شاهوار و منابع آبی وابسته به آن در میان شهروندان شاهرودی افزایش یافته است.

در همین ارتباط، موضوع نظر سازمان حفاظت محیط زیست نیز در سطح ملی مطرح شده است. بر اساس مطالب مطرح‌شده در این نشست‌ها، رئیس‌جمهور در پاسخ به درخواست کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه و نماینده ادوار شاهرود در مجلس، بر بررسی نظر محیط زیست تأکید کرده و شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، نیز در نامه‌ای به تاریخ ۱۶ شهریورماه، مخالفت این سازمان با ادامه تخریب شاهوار را اعلام کرده است.

با این حال، همچنان موضوع تعیین تکلیف نهایی معدن در دستور بررسی قرار دارد و اختلاف دیدگاه دستگاه‌های مختلف درباره ادامه یا توقف فعالیت آن، به یکی از محورهای اصلی مطالبه شهروندان تبدیل شده است.

اما هنوز برخی مسئولان استانی و ملی به دنبال بازگشایی این معدن هستند و همین امر سبب شد تا هفته گذشته اجتماع بزرگی از مردم شهرستان شاهرود در فرمانداری ایجاد شود؛ مردمی که دنبال مطالبه بحق شان یعنی حفظ منابع آبی هستند.

در این نشست محمد جواد کولیوند استاندار سمنان، حسن آصفری فرماندار شاهرود و مدیران کل صمت، محیط زیست، منابع آب و … حضور داشتند.

تأکید بر تعطیلی کامل معدن

رامین نظری، رئیس شورای وحدت و نماینده خانه احزاب در شاهرود در این نشست با اشاره به نگرانی‌های مطرح‌شده درباره آثار فعالیت معدن بر منابع آب و سلامت مردم، گفت مستندات متعددی درباره مخاطره‌آمیز بودن معدنکاری برای آب و هوای شهرستان شاهرود وجود دارد.

وی با بیان اینکه در شهرستان شاهرود نوعی وفاق عمومی درباره حفظ شاهوار شکل گرفته است، افزود: از روحانی و بازاری گرفته تا فعال محیط‌زیست، پزشک، کارمند، کارگر و رسانه‌ای، همگی خواستار تعطیلی کامل معدن بوکسیت در شاهوار به‌عنوان کانون آبساز شهرستان هستند.

عرب احمدی، کارشناس مسائل نظامی، نیز درباره شائبه ارتباط نیاز کشور به بوکسیت با مصارف نظامی اظهار کرد: هیدروکسید آلومینیوم به میزان سه درصد در سوخت جامد استفاده می‌شود، اما معدن تاش هشت سال تعطیل بوده و در این مدت اتفاقی برای صنایع موشکی کشور رخ نداده است.

وی بر همین اساس، ضرورت نظامی برای بازگشایی معدن را رد کرد و گفت مردم خواستار تعطیلی آن هستند.

نگرانی درباره منابع آبی شاهوار

باباعلی، معاون بازنشسته آب منطقه‌ای استان سمنان و کارشناس حوزه آب، با انتقاد از آنچه «گزارش‌های خلاف واقع» درباره منابع آبی شاهوار عنوان کرد، گفت: در گزارش‌هایی که به استان ارائه شده، از مطالعات انجام‌شده درباره شاهوار استفاده نشده است.

وی مدعی شد چشمه‌سارها، قنوات و چاه‌های آهکی و آبرفتی در گزارش‌های ارائه‌شده مورد بررسی قرار نگرفته‌اند و افزود: اگر این منابع آبی بررسی می‌شد، موضوع به این مرحله نمی‌رسید.

این کارشناس آب با اشاره به نقش شاهوار در تأمین آب شاهرود، اظهار کرد: در منطقه نکارمن یک سد آهکی طبیعی وجود دارد که آب زیرزمینی شاهوار را دریافت و به صحرای جلالی در بالادست شاهرود منتقل می‌کند.

باباعلی همچنین گفت چاه‌های آبرفتی و آهکی از منابع آبی شاهوار تغذیه می‌شوند و بخش قابل توجهی از منابع آب شرب نیز به این حوزه وابسته است.

وی با بیان اینکه تغییر در سفره‌های آب زیرزمینی می‌تواند پیامدهای قابل توجهی داشته باشد، تأکید کرد: حیات شاهرود به منابع آبی وابسته به شاهوار ارتباط دارد.

هشدار درباره پیامدهای سلامت

دکتر مهدوی، معاون نظام پزشکی شاهرود، نیز با اشاره به نگرانی‌های مطرح‌شده درباره آثار معدنکاری در شاهوار بر سلامت مردم گفت: اثرات آلودگی آب با فلزات سنگین بر سلامت انسان شناخته شده است و می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.

وی افزود: اگر منابع آب از دست برود، اساساً مسئله سلامت نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

مهدوی با تأکید بر اهمیت شاهوار برای آب و سلامت شاهرود اظهار کرد: درباره آثار معدنکاری در این منطقه بر آب، پوشش گیاهی و دیگر مؤلفه‌های محیط‌زیستی، بارها مطالب کارشناسی و تحقیقاتی مطرح شده است، اما به گفته وی، توجه کافی به این مستندات و مطالبات مردمی صورت نگرفته است.

نگرانی کشاورزان از آینده آب

محمدحسین خنکال، دبیر خانه کشاورز استان سمنان، نیز آب را مسئله نخست شهرستان شاهرود دانست و گفت کشاورزان بیش از دیگران دغدغه منابع آبی را دارند.

وی با انتقاد از برخی مواضع و اختلاف‌نظرهای ایجادشده پیرامون شاهوار، اظهار کرد: مسئولان وظیفه دارند آرامش و امنیت مردم را حفظ کنند، اما مباحث مربوط به معدن موجب شکل‌گیری نگرانی و اختلاف میان اقشار مختلف شهرستان شده است.

خنکال با بیان اینکه کشاورزان به منابع آب شاهوار وابسته هستند، گفت: اسناد مربوط به پیامدهای فعالیت معدن وجود دارد و در زمان فعالیت معدن، مواردی از تلف شدن استخرهای ماهی که از شاهوار آب می‌گرفتند نیز مشاهده شده است.

وی تأکید کرد: نابودی شاهوار به معنای تهدید حیات، کشاورزی و زندگی در شاهرود است.

مردم تاش: اجازه بهره‌برداری نمی‌دهیم

محسن زاهدی، از ساکنان روستای تاش، نیز با اشاره به مخالفت مردم با بهره‌برداری از معدن گفت: شاهوار مهم‌ترین سرشاخه آبی شهرستان شاهرود و کانون حیات‌بخش منطقه است.

وی با اشاره به تخریب زیستگاه‌های طبیعی و منابع آبی، افزود: تخریب زیستگاه گونه‌هایی مانند خرس قهوه‌ای می‌تواند موجب نزدیک شدن این حیوانات به مناطق روستایی شود و به باغات و زندگی مردم آسیب وارد کند.

مددی، از فعالان سیاسی شهرستان شاهرود، نیز گفت مردم این شهرستان خواستار تعطیلی کامل معدنکاری در شاهوار هستند و مخالفت آنان با فعالیت معدن به معنای مخالفت با نظام و مسئولان نیست.

وی افزود: مردم شاهرود اجازه بهره‌برداری از شاهوار را نخواهند داد، زیرا زندگی آنان به این منطقه وابسته است.

تأکید روحانیون بر حفظ شاهوار

حجت‌الاسلام غلامرضا قندهاری، از روحانیون سرشناس شهرستان شاهرود و رئیس سابق شورای تبلیغات اسلامی استان سمنان، با اشاره به مواضع شماری از علما و روحانیون درباره ضرورت حفظ شاهوار گفت: آیت‌الله میرباقری شاهرودی، آیت‌الله نظری و آیت‌الله سعیدی شاهرودی از جمله چهره‌هایی هستند که بر حفظ شاهوار تأکید داشته‌اند.

وی از دولتمردان خواست این دیدگاه‌ها و مطالبات مردم را مورد توجه قرار دهند و گفت مردم حق دارند مطالبات خود را از دولت مطرح کنند و دولت نیز باید به این مطالبات توجه داشته باشد.

دغدغه ترافیک و جاده‌های شرق استان

گل‌چهره محمدی، از مدیران سابق شهرستان شاهرود و فعال مدنی، نیز یکی دیگر از نگرانی‌ها درباره احتمال فعالیت مجدد معدن را افزایش بار ترافیکی در محورهای ارتباطی منطقه عنوان کرد.

وی با اشاره به وضعیت ایمنی و زیرساخت جاده‌هایی مانند محور مجن و دیگر مسیرهای شرق استان، افزود: شرایط موجود اجازه نمی‌دهد بار ترافیکی جدید با تناژ بالا به این محورها اضافه شود.

محمدی با اشاره به تصادفات اخیر در جاده‌های منطقه گفت در یک هفته گذشته دست‌کم پنج نفر از شهروندان در همین محور جان خود را از دست داده‌اند.

وی همچنین با نقل قول از آیت‌الله شیخ حسن نظری شاهرودی، بر ضرورت مراقبت از شاهوار تأکید کرد و گفت آینده این سرزمین به حفظ شاهوار وابسته است.

محمدی ابراز امیدواری کرد دیدار و پیگیری‌های انجام‌شده با معاونت حقوقی ریاست جمهوری بتواند در تعیین تکلیف این موضوع مؤثر باشد.

بر اساس توضیحات ارائه‌شده، در ۱۵ شهریورماه نیز علاوه بر طرح مطالبات حضوری جامعه مدنی، درخواست مکتوب سمن‌ها برای در اختیار داشتن گزارش دکتر داریوش اسماعیلی و کارگروه زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی ارائه شده است.

انتقاد از پژوهش‌های دولتی

ندا رئیسی، عضو جمعیت دیده‌بان طبیعت، نیز درباره پژوهش‌های ارائه‌شده در خصوص معدن گفت صرف ارائه گزارش‌های حجیم نمی‌تواند نگرانی‌های جامعه محلی را برطرف کند.

وی با اشاره به گزارش‌های پژوهشی مرتبط با برخی طرح‌های بزرگ گذشته، اظهار کرد مردم نسبت به پژوهش‌هایی که به گفته او یک سوی آن دولت و بهره‌بردار آن نیز دولت است، اعتماد کافی ندارند.

رئیسی همچنین با اشاره به موضع اعلام‌شده سازمان حفاظت محیط زیست مبنی بر مخالفت با ادامه معدنکاری در شاهوار گفت: اگر محیط زیست با ادامه فعالیت مخالف است و رئیس‌جمهور نیز بر رعایت نظر این سازمان تأکید کرده، پرسش مردم این است که روند بررسی بازگشایی معدن بر چه مبنایی ادامه دارد؟

وی همچنین بر ثبت ملی شاهوار تأکید کرد و خواستار شفاف‌سازی محدوده ثبتی این قله شد.

شاهوار؛ فراتر از یک کوه

محمدرضا حسن‌زاده، از اعضای سازمان‌های مردم‌نهاد شهرستان شاهرود، نیز ثبت ملی قله شاهوار را یکی از مستندات مهم در مطالبه حفاظت از این منطقه دانست.

وی گفت: شاهوار برای مردم شاهرود تنها یک کوه نیست، بلکه بخشی از هویت و زندگی آنان محسوب می‌شود و حتی نام بسیاری از کسب‌وکارها و مجموعه‌های محلی با عنوان شاهوار پیوند خورده است.

حسن‌زاده با تأکید بر نقش شاهوار در تأمین آب شاهرود، اظهار کرد: نمی‌توان با هر استدلالی این منطقه را تخریب کرد.

وی همچنین درباره برخی گزارش‌های مربوط به احیای پوشش گیاهی منطقه، به اختلاف میان ارقام اعلام‌شده درباره عملیات کپه‌کاری اشاره کرد و خواستار شفافیت در ارائه گزارش‌های مربوط به تعهدات احیای منطقه شد.

استاندار: منتظر تصمیم دولت هستیم

محمدجواد کولیوند، استاندار سمنان، نیز با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده درباره معدن شاهوار گفت: از ابتدای امر موضوع معدن مورد ارزیابی قرار گرفت و گزارشی درباره مطالبه مردم، سابقه توقف معدن و میزان استحصال انجام‌شده برای دولت تهیه شد.

وی افزود: اگر قرار باشد معدن بسته شود، باید درباره ابطال پروانه تصمیم‌گیری شود و مسئولان استان به دنبال ایستادن مقابل مردم نیستند.

استاندار سمنان با اشاره به مکاتبات و جلسات انجام‌شده با معاونان رئیس‌جمهور گفت: حدود ۱۶ ماه است که این موضوع در حال پیگیری است و مکاتبات متعددی انجام شده و اکنون منتظر اعلام نظر دولت هستیم.

کولیوند درباره اختلاف دیدگاه دستگاه‌ها نیز اظهار کرد: برخی دستگاه‌ها بر ضرورت بازگشایی معدن تأکید کرده‌اند و برخی دیگر با آن مخالف هستند.

وی گفت دولت بررسی موضوع را به سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی سپرده و در همین ارتباط کتابچه‌ای حدود ۴۰۰ صفحه‌ای تهیه شده است.

گزارش‌های کارشناسی و اختلاف دیدگاه دستگاه‌ها

استاندار سمنان با بیان اینکه گزارش علمی موجود، موضوعاتی از جمله آب، خاک و آبخوان‌ها را مورد توجه قرار داده است، افزود: برای رفع اختلاف میان دستگاه‌های مرتبط، مکاتباتی با وزارت صنعت، معدن و تجارت انجام شد و موضوع در سطح معاونت حقوقی نیز پیگیری شده است.

به گفته کولیوند، سازمان حفاظت محیط زیست تاکنون موافقت خود را با ادامه فعالیت معدن اعلام نکرده و همچنان با آن مخالف است.

محمدحسن آصفری نیز در سخنانی کوتاه، شاهوار را فراتر از یک کوهستان و نمادی برای ایران، شاهرود و دشت بسطام دانست و گفت مطالبات و دغدغه‌های مردم درباره شاهوار شنیده و گزارش شده است.

مطالبه‌ای که همچنان در انتظار تصمیم نهایی است

اکنون با وجود سال‌ها توقف فعالیت معدن تاش، ادامه اختلاف‌نظر میان دستگاه‌های مسئول و تأکید مردم بر ضرورت حفاظت از شاهوار، مسئله اصلی همچنان تعیین تکلیف نهایی معدن است.

شهروندان و فعالان محیط‌زیستی شاهرود بر تعطیلی کامل معدن، جلوگیری از بازگشایی و صیانت از منابع آب و زیست‌بوم شاهوار تأکید دارند و در مقابل، بررسی‌های کارشناسی و دیدگاه‌های مختلف دستگاه‌های دولتی نیز در حال پیگیری است.

جلسه و اجتماع اخیر شهروندان معترض با استاندار سمنان که با تنش همراه شد، هنوز به اعلام تصمیم نهایی دولت درباره سرنوشت معدن تاش منجر نشده است؛ موضوعی که اکنون بیش از گذشته نیازمند تصمیم شفاف، مستند و اعلام رسمی از سوی مراجع مسئول است.